Normalleşme döneminde sağlık kurumlarında çalışma rehberi

Hasta ve refakatçilerin yattıkları süre içinde diğer hasta odalarına veya personel çalışma/dinlenme alanlarına girmemesi ve sık sık hastane dışına çıkmamaları konusunda uyarılmalıdır.

1.            COVID-19 PANDEMİSİNDE HASTANELERDE NORMALE DÖNÜŞ PLANI

COVID-19 pandemisinin tam olarak sonlanmaması nedeni ile, virüse özgün etkili bir tedavi ve/veya aşı bulunana kadar risk devam etmektedir. Pandeminin kontrol edildiği bu dönemde diğer sağlık hizmetlerine olan ihtiyaç giderek artmıştır. Ancak salgın eğrisinin düzleşmesi, toplam vaka sayısını azaltmaz, hastalık yükünü daha uzun  bir  süreye  yayar.  Bu  nedenle  pandeminin  devam  ettiği  dikkate  alınarak diğer sağlık hizmetlerinin de başlaması kaçınılmazdır. Bu durum COVID-19 olan ve olmayan hastalara aynı sistem içinde hizmet verilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Salgının hafifleme süreci içerisinde dikkat edilmesi gereken noktalar;

 

»             COVID-19 ile ilişkili önlemlerin ve sağlık bakım hizmetlerinin devam etmesini sağlamak,

»             COVID-19 tanısı olan ve olmayan hastalar için hastaneleri güvenli halde tutmak,

»             Sağlık çalışanlarının güvenliğini sağlamak,

»             Tüm hastalara erişim ve güvenlik açısından eşit yaklaşılmasını sağlamak ve

» Personeli ve sağlık hizmetlerini mümkün olduğunca ve kademeli şekilde düzenlemektir.

Bu süreçte tüm hastalar ve refakatçilerde kişisel korunma önlemlerine dikkat edilmelidir. Tüm kurum ve kuruluşlar, birim, alt birim ve kişiler; COVID-19 pandemisi sürecinde kademeli olarak normale dönüş döneminde rollerini ve sorumluluklarını yerine getirmek üzere hazırlık yapmalıdırlar.

 

1.1.        Eğitim

» COVID-19 pandemisi sırasında verilen eğitimler güncellenerek sürdürülmelidir.  Eğitimler  mümkünse  çevrimiçi  (online)  yapılmalı,  kayıt altına  alınmalı  ve  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  materyallerine  uygun  olmalıdır. https://covid19bilgi.saglik.gov.tr.

»   Hastane içinde görünür alanlara COVID-19 ve alınması gereken önlemler   ile ilgili görseller yerleştirilmiş olmalıdır.

 

1.2.        Genel Önlemler

»             Hastaneler İl Pandemi Kurulu ve/veya İl Sağlık Müdürlüğünün kararlarını

 

 

takip ederek hizmetlerini planlamalıdır. İl düzeyinde özellikle elektif hastalara verilecek sağlık hizmetine başlamak için öncesinde en az 14 gün boyunca COVID-19 insidansında istikrarlı olarak azalma gözlenmesi dikkate alınmalıdır.

» Yeni normalleşme sürecinin yönetilmesi için hastanelerde idari yöneticilerin de dahil olduğu çok disiplinli [enfeksiyon, göğüs hastalıkları, acil, yoğun bakım, anestezi, psikiyatri, kan bankası, aferez ünitesi, dahiliye (onkoloji, hematoloji vb.) cerrahi, radyoloji, halk sağlığı, mikrobiyoloji ve hastanenin özelliğine göre ihtiyaç duyulan diğer disiplinler] bir kurul oluşturulması önerilir.

» Risk değerlendirilmesi ve acil durum planları pandeminin güncel durumu dikkate alınarak düzenlenmelidir. T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından COVID- 19’a yönelik güncellenen dokümanlara göre planlar yenilenmeli ve paylaşılmalıdır.

»  Hastaları ve sağlık çalışanlarını zamanında, doğru ve açık bilgilendirmesi,  bir iletişim sistemi oluşturulması varsa tekrar gözden geçirilmesi önerilir.

» Pandemi devam ettiği sürece hastaneye gelen her hastada, COVID-19 ayırıcı tanıda yer almalıdır.

» Hasta ve hasta yakınlarının mümkün ise hastaneye giriş noktasında mümkün değilse poliklinikte COVID-19 bulguları açısından sorgulanması gereklidir.          https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/formlar/COVID19- VAKA-SORGULAMA-KILAVUZU-A4_1.pdf

» COVID-19 olası vaka tanımına uymayan hastaların yatışları için acil servislerden veya ilgili kliniklerden COVID-19 dışlanması için konsültasyon istenmemelidir

» Yeni normalleşme sürecinde pandemi döneminde hizmet alamayan hastaların hastaneye artan başvurusu olabilir. Hastane kapasitesi ve hizmet sayısındaki artış da göz önünde tutularak beklenen talebe yönelik çalışmalar yapılmalıdır.

» Yeni normalleşme sürecine girmeden  önce  hastanenin  fiziksel  kapasitesi (ör. yataklar, yoğun bakım üniteleri, acil servis, ventilatörler, operasyon odaları, perioperatif anestezi bakım üniteleri, laboratuvarlar vb.) tekrar gözden geçirilmeli ve planlama yapılmalıdır.

» Yeni normalleşme sürecine girmeden önce hastanenin personel kapasitesi gözden geçirilmelidir.

 

 

» Sağlık çalışanlarının hastalanma olasılığı göz önüne alınarak iş gücü planlaması yapılmalıdır.

» Sağlık çalışanlarının stres ve yorgunluk düzeyleri göz önünde bulundurularak gerekli destek sağlanmalıdır.

» Elektif cerrahileri ve girişimsel işlemleri (anjio vb.) yeniden aktif hale getirmeden önce cerrahi malzeme, kateter, implant ve ekipman vb. ihtiyacı ve destek işlemleri (örn. anestezi sedasyon ilaçları, minimal invaziv cerrahi, trokar desuflasyon filtreleri vb.) gözden geçirilmeli ve planlama yapılmalıdır.

» Pandemi devam ettiği sürece COVID-19 için ayrılan poliklinik, klinik alanlarının planlaması ülke, bulunulan ilin ve hastanenin güncel COVID-19 hasta sayılarına (yeni vaka insidansı, hastaneye yatış gibi) göre yapılmalıdır. COVID-19 dışı hasta alımı ile ilgili olarak her birimin acil dahili/cerrahi olgulara ek olarak öncelikli olguları da belirlenmelidir. Cerrahi birimlerde öncelikli olguların belirlenmesinde her cerrahi disiplinin ilgili anestezi bölümüyle birlikte karar vermesi önerilir. Elektif olguların tedavi ve işlem için alınması güncel COVID-19 hasta verilerine sayılarına (yeni vaka insidansı, hastaneye yatış gibi) göre kademeli olarak ve gerekli personel düzenlemesi ile birlikte yapılmalıdır. Bu düzenlemeler yapılırken olası artışlar söz konusu olduğunda gerekli ek düzenlemeler hemen uygulanabilir olmalı ve hastanenin bu senaryo için planı hazır olmalıdır.

» Hastane içinde yer alan her birim hizmet özelliğine uygun olarak gerekli önlemleri Hastane Enfeksiyon Kontrol Komitesi (HEKK) yönetiminde hazırlamalıdır.

» Hastanede kâğıt-dosya, kırtasiye malzemelerinin ortak kullanımından kaçınılmalıdır.

» Sosyal mesafe kuralını gözeterek çalışma yöntem ve şekilleri; kabul edilecek hasta sayıları yeniden gözden geçirilmeli ve gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Ofis alanları, bekleme alanları, yemekhane ve asansörler sosyal mesafe  kurallarına  göre  yeniden  düzenlenmelidir.  https://covid19bilgi. saglik.gov.tr/depo/toplumda-salgin-yonetimi/COVID19-KapaliIsYeriOfisle rdeAlinacakOnlemler-09042020.pdf

» Toplantı, dinlenme ve yemek molalarında gerekli sosyal mesafeyi en az 1 metre olacak şekilde korumaya yönelik düzenlemeler yapılmalıdır. https:// covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/enfeksiyon-kontorl-onlemleri/COVID19- SaglikKurumlarindaSosyalOrtamlardaAlinacakOnlemler.pdf

 

 

» Sağlık çalışanlarının iş kıyafetleri/üniformaları iş yerinde bırakılmalı ve günlük olarak değiştirilmelidir.

» Çalışanlara gerekli Kişisel Koruyucu Ekipman (KKE) temin edilmeli, kolay ulaşabilecekleri  yerlerde  bulunmalı  ve  doğru  kullanımı  sağlanmalıdır. https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/afisler/Saglik_Personeli/ COVID-19_KKE_UYGUN_KULLANIMI_AFIS_A4.pdf.   KKE   stokları   düzenli olarak takip edilmelidir. Yeni normalleşme süreçlerine girmeden önce zamanla artacak sayılar da göz önüne alınarak en az 30 günlük cerrahi aktivite sağlanacak düzeyde KKE stokları hazır olmalıdır. https://www.cdc. gov/vhf/ebola/healthcare-us/ppe/calculator.html.

»   Sağlık  çalışanı  ve  hastalara  yönelik  COVID-19  test  politikası  T.C.  Sağlık Bakanlığı COVID-19 Rehberine göre belirlenecektir.

 

1.3.        Hastane Ortak Kullanım Alanlarında Alınması Gereken Önlemler

»             Hastanelere kontrollü giriş sağlanmalıdır.

» Mümkünse refakatçi kabul edilmemelidir. Refakat gerekiyorsa en fazla bir kişi ile sınırlandırılmalıdır.

»             Tıbbi tanıtım elemanları ve ziyaretçilerle ilgili kısıtlamalara devam edilmelidir.

» Hastane içinde bulunan herkes (çalışan, öğrenci, hasta, refakatçi gibi) bulunduğu süre boyunca maske takmalıdır.

» Hastanedeverilen hizmetleracildurumlarhariç randevulu olmalı, randevular birimlerde yığılma oluşmasını engelleyecek şekilde düzenlenmeli, hastaların hastanede bekleme süreleri en az olacak şekilde düzenlemeler yapılmalıdır.

» Kronik hastalığı olan hastaların hastaneye gelişleri en aza indirilmeli ve bu hastaların hastaneye gelişlerini düzenleyecek bir sistem kurulmalıdır.

» Randevusu olmayan hasta polikliniklere alınmamalıdır.

» Randevusuz gelen hastalar acil değil ise randevu sistemine yönlendirilmeli, acil olmayan hastaların muayene, tetkik veya görüntüleme amacıyla acil servise yönlendirilmesinden kaçınılmalıdır.

» Hastane içinde genel alanlarda dahil olmak üzere uygun alanlara alkol bazlı el antiseptiği     yerleştirilmelidir.

» Hastaların hastane içinde gereksiz dolaşmasını önleyecek şekilde yönlendirmeler  yapılmalıdır.  Kalabalığın  en  fazla  olabileceği  tüm  tanı üniteleri (görüntüleme, laboratuvar gibi) dijital randevu ile çalışmalı,

 

 

randevular mutlaka poliklinik içinden sağlanmalı ve hastanın randevu için ayrıca o birime gitmesi engellenmelidir.

 

1.3.1.     Sosyal mesafe

» Hastane içinde genel alanlarda, asansörlerde, servis ve polikliniklerde sosyal mesafe kuralına uygun geçiş işaretlemeleri yapılarak mesafenin korunması sağlanmalı ve kalabalıklaşma önlenmelidir.

» Genel alanlarda bulunan koltukların arasındaki mesafe en az bir metre olacak  şekilde  ayarlanmalı/işaretlenmelidir.  Gerekirse  koltuk  sayısı azaltılmalıdır.

» Asansörlerin kapasitesi sosyal mesafe kuralına uygun olarak belirlenmeli buna uygun işaretlemelidir.

» Normal veya yürüyen merdivenlerin önlerine, öndeki kişiyle arada en az 3 basamak mesafe bırakılması gerektiğine dair uyarıcı tabelalar yerleştirilmelidir.

 

1.3.2.     Havalandırma ve İklimlendirme Sistemleri

» Hastanede genel alanlar dahil tüm çalışma alanlarının havalandırma sistemleri   gözden   geçirilmeli  ve   periyodik   bakımları  yapılmalıdır. Havalandırması pandemi sürecinde kapanan bölüm/birim varsa tekrar çalıştırıldığında bakım yapılmalı ve etkinliği ölçülmelidir.

» Salon tipi klimalar ve vantilatörler ortak kullanım alanlarında çalıştırılmamalıdır. Merkezi havalandırma sistemleri dışındaki klima sistemleri kullanılmamalıdır.

» Merkezi havalandırma sistemlerinde temiz hava dış ortamdan alınmalıdır. Havalandırma sisteminin filtrelerinin kontrolleri ve değişimleri düzenli yapılmalıdır. Filtre değişimi aerosol oluşturacak işlem kabul edildiğinden bu işlem sırasında personel N95/FFP2 maske takmalı, eldiven ve yüz siperliği kullanmalı, çıkarılan filtre tıbbi atık kutusuna atılmalıdır.

» Pencere bulunan mekanlarda sık olarak pencere açılarak havalandırma yapılmalıdır.

 

1.3.3.     Hastanede Temizlik, Dezenfeksiyon ve Atıklar

» Hastane içindeki alanların özelliklerine uygun olarak temizlik/ dezenfeksiyon işlemleri uygun temizlik materyalleri kullanılarak yapılmalı özellikle sık dokunulan alanlara özen gösterilmelidir (masa,

 

 

desk, köşeler, asansörler, merdiven kolları, kapı kolları, sandalye kolları, elektrik anahtar noktaları, yıkama odaları, klavye, telefon, diyafon, hasta çağrı zilleri vb.). Sık dokunulan yerlerin önceden her bölge için saptanarak bir kontrol listesi oluşturulmalıdır. Temiz alandan kirli alana doğru;

» Yer ve yüzey dezenfeksiyonunda, 1/100 oranında,

» Hasta çıkartıları ile kirlenmiş alanlar 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu ya da klor tablet (ürün önerisine göre) kullanılır.

» Genel alanlarda bulunan tuvaletlerde sıvı sabun, kağıt havlu bulundurulmalı; sık sık temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. El kurutma makinaları çalıştırılmamalıdır.

» Asansörler günde en az 3 kez, temizlenmeli ve el teması olan yerler dezenfekte edilmelidir

» Kapaklı ve el teması gerektirmeyen atık kutuları kullanılmalı ve kapalı olması sağlanmalıdır.

 

1.4.        Sağlık Çalışanının ve Diğer Personelin Sağlık KontrolÜ

» Günlük ateş, öksürük, soğuk algınlığı, vücut ağrıları, ishal, halsizlik ve son iki hafta içinde herhangi bir yere seyahat öyküsü, KKE kullanmadan COVID-19 hasta teması sorgulanmalı ve T.C. Sağlık Bakanlığı COVID-19 Rehberine göre yönetilmelidir.  https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/tedavi/COVID19-Te masiOlanSaglikCalisanlarininDegerlendirilmesi.pdf

» Sağlık çalışanı, ailesi veya yakın çevresinde COVID-19 bulguları ve son iki hafta içinde herhangi bir yere seyahat öyküsü açısından sorgulanmalıdır.

» Sağlık Çalışanı COVID-19 Temas/Vaka İzlem Formu doldurulmalıdır.

» Pandemi dönemi boyunca sağlık çalışanlarının zorunlu olmadıkça yüksek riskli bölgelere seyahat etmemelidir.

 

1.5.        Poliklinikler

» Hasta ve hasta yakınlarının mümkün ise hastaneye giriş noktasında mümkün değilse poliklinikte COVID-19 bulguları açısından sorgulanması gereklidir.          https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/formlar/COVID19- VAKA-SORGULAMA-KILAVUZU-A4_1.pdf

» COVID-19 için test isteniyorsa solunum yolu örneği başvurduğu birim tarafından alınmalıdır. Test sonucu çıkana kadar hasta evde izolasyon

 

 

konusunda         bilgilendirilmelidir.          https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/ afisler/Halk/COVID-19_14_GUN_KURALI_AFIS_A4.pdf

» Poliklinik bekleme alanı ve muayene odasının havalandırması yeterli olmalıdır. Varsa pencere ve kapılar açılarak temiz hava girişi sağlanmalıdır.

» Poliklinik sekreteri ve hasta arasındaki mesafenin en az 1 metre olması sağlanmalı gerekirse bu mesafe işaretler ile belirlenmelidir. Hasta ve sekreter arasında bir bariyer yoksa poliklinik sekreterlerinin tıbbi maskeye ilave olarak yüz koruyucu kullanması önerilir.

» Hasta ve hasta yakını bekleme alanında diğerlerinden en az bir metre aralıklar ile oturmalıdır. Oturma düzeni koltukların işaretlenmesi veya koltuk eksiltilmesi ile sağlanmalıdır.

» Mümkünse randevulu hastalara bakılarak hasta trafiği kontrol altında tutulmalıdır. Hasta randevuları poliklinikte gereksiz yığılmayı önlemeye yönelik olmalıdır. Randevu süreleri iki hasta arasında temizlik ve havalandırmaya yeterli zaman ayıracak şekilde belirlenmelidir.

» Poliklinik alanlarında el antiseptiği erişilebilir bir yerde olmalıdır.

» Poliklinik bekleme alanı temizlik ve dezenfeksiyonu düzenli ve sık yapılmalıdır (günde iki kez ve kirlendikçe temizlenmeli).

» Poliklinikte hasta yakınları muayene odasına alınmamalı ya da ihtiyaca göre hastanın yanında en fazla bir refakatçi olmalıdır.

» Hasta muayene odaları özellikle hastaların temas edeceği alanlarda (muayene masası gibi) kullanılan örtüler her hasta muayenesinden sonra değiştirilmelidir.

» Hastayı muayene eden doktor uygun KKE kullanmalıdır. https://covid19bilgi. saglik.gov.tr

» Hasta arasında steteskop, mikroskop, refleks çekiçleri ve birden çok hastada kullanılan diğer tıbbi cihazlar %70 alkol solüsyonu veya malzemeye özel üreticinin önerdiği uygun dezenfekten ile temizlenmelidir. Uygun olan alet/cihazlarda (USG ve probları, mikroskop vb.) tek kullanımlık kılıflar kullanılabilir.

» Temassız ölçüm yapan ateş ölçerler kullanılmalıdır. Tansiyon manşonları hastalar arasında %70 alkol veya hastanede kullanılan yüzey dezenfektanı ile dezenfekte edilmelidir.

 

 

1.6.        Klinikler/Yoğun Bakımlar

» Olası/kesin COVID-19 hastaları önceden belirlenmiş COVID-19 servisine standart, damlacık ve temas izolasyon önlemlerine uyularak yatırılmalıdır.

» Başka hastalıkları nedeniyle diğer kliniklere yatırılan hastalar başvurusu sırasında ve yattıkları süre içinde her gün COVID-19 semptom ve bulguları açısından  sorgulanmalıdır.  Test  isteniyorsa  örnek  ilgili  birim  tarafından alınmalı ve sonucu gelene kadar hasta bulunduğu bölümde izole edilerek izlenmelidir. https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/formlar/COVID19- VAKA-SORGULAMA-KILAVUZU-A4_1.pdf 

» COVID-19 tanılı hastalar mümkün ise tek kişilik odalarda mümkün değil ise en az 1 metre mesafe olacak şekilde yatırılmalıdır.

» Hasta ve refakatçilerin yattıkları süre boyunca tıbbi maske takması sağlanmalıdır.

» Hasta ve refakatçiler el hijyeni konusunda bilgilendirilmeli, uygun el antiseptiği her hasta odasında ve koridorlarda kolay ulaşılabilir yerlerde bulunmalıdır.

» Hasta ve refakatçilerin yattıkları süre içinde diğer hasta odalarına veya personel çalışma/dinlenme alanlarına girmemesi ve sık sık hastane dışına çıkmamaları konusunda uyarılmalıdır.

» Hasta odaları ve tuvaletleri günlük düzenli olarak ve  kirlenme  oldukça uygun temizlik materyali ile temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. https:// covid19bilgi.saglik.gov.tr

» Hasta odaları ve kliniklerdeki tuvaletlerde sıvı sabun, tuvalet kağıdı, kağıt havlu bulunmalıdır.

» Hastaların kullandığı sedye, hasta sandalyesi gibi transferde kullanılan araçların her hasta kullanımından sonra temizlik ve dezenfeksiyonu sağlanmalıdır.

» Hasta ve yakınlarının dışarıdan yiyecek ve içecek getirmesi önlenmelidir.

 

1.7.        Ameliyathane, Radyoloji, Bronkoskopi, Endoskopi, NÜkleer Tıp, Hemodiyaliz vb. gibi Özel Birimler

» Bu alanlarda hasta takibi yukarıda tanımlanan poliklinik/klinik bölümünde önerilenlere  göre  yapılmalıdır.  Ek  olarak  bu  bölümlerin  özelliğine  göre alınması gereken önlemler T.C. Sağlık Bakanlığı’nın   https://covid19bilgi. saglik.gov.tr/tr/enfeksiyon-kontrol-onlemleri linkinde belirtilmiştir. Bu

 

 

talimatlara uygun olarak her birim kendi tesisine uygun olan talimatını HEKK ile beraber hazırlamalıdır.

» Günübirlik işlemlerde hasta ve hasta yakınları mümkün ise hastaneye giriş noktasında mümkün değilse ilgili birimde COVID-19 bulguları açısından sorgulanması  gereklidir.  https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/formlar/ COVID19-VAKA-SORGULAMA-KILAVUZU-A4_1.pdf

» COVID-19 için test gerekiyorsa, örnek başvurduğu birim tarafından işlemden en az 48 saat önce alınmalıdır. Test sonucu çıkana kadar hasta evde izolasyon konusunda bilgilendirilmelidir. Negatif test sonucu üzerinden 7 gün geçmeden işlem yapılmalıdır. https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/ formlar/COVID19-VAKA-SORGULAMA-KILAVUZU-A4_1.pdf

 

1.8.        Ulaşım/Servis kullanımı

» Personelservislerinde COVID-19 için alınması gereken kurallar belirlenmiştir. https://covid19bilgi.saglik.gov.tr

 

1.9.        Yemekhane/Kafeterya

» Yemekhanede masalar ve sandalyeler arası mesafe en az 1 metrede olacak şekilde (tercihen 2 metre) düzenleme yapılmalıdır. Temaslı takibinin kolay yapılabilmesi için; yemek saatleri gruplara göre belirlenmeli ve mümkün ise  aynı  kişilerin  aynı  masada  yemek  yemeleri  sağlanmalıdır.  Çay  içme molalarında da benzer kurallara dikkat edilmelidir.

»   Bardak ve tabak gibi ortak kullanılan eşyalar her kullanım sonrasında su    ve deterjanla yıkanmalı ve sonraki kullanımına kadar temiz bir ortamda saklanmalıdır.

» Mümkünse yiyecek ve içecekler tek kullanımlık kaplarda servis edilmelidir.

»             Açık büfe yemek servisi kullanılmamalıdır. Masalarda açıkta baharat, kürdan, tuz, ekmek bulundurulmamalıdır.

»             Yemekhane görevlileri tıbbi maske ve bone takmalıdır. Eldiven kullanmamalı ancak sık el hijyeni sağlanmalıdır.

»             Yemekhane girişinde lavabo veya el antiseptiği olmalıdır.

 

1.10.      Toplantı/Eğitim Faaliyetlerinin DÜzenlenmesi

»             Toplantı ve eğitimlerin uzaktan eğitim, telekonferans gibi yöntemlerle yapılması sağlanmalıdır.

 

 

» Toplantı salonlarında yapılması gereken toplantı ve eğitimlerin ise sosyal mesafe kuralları göz önünde bulundurularak iyi havalandırılan salonlarda uzun süre olmayacak şekilde planlanması yapılmalıdır. Toplantı sonrasında salonun havalandırılması ve özellikle sık temas edilen alanlarının uygun temizlik/dezenfeksiyonu sağlanmalıdır.

2. COVID-19 PANDEMİSİNDE CERRAHİ OPERASYONLARIN VE GİRİŞİMSEL İŞLEMLERİN NORMALE DÖNÜŞ PLANI

Pandemi nedeni ile COVID-19 dışındaki hastalara verilen planlı sağlık hizmetleri ertelenmiştir. Özellikle acil dışında cerrahi işlemlerin yapılmaması nedeni ile bazı işlemlerin zaman içinde acil kategorisine girmesi kaçınılmaz olmuştur. Öte yandan salgının hafiflemekle birlikte devam edeceği gerçeğinden yola çıkarak, planlı cerrahi girişimlerin kademeli olarak yapılmaya başlanması gereklidir. Bu hizmetler verilirken hastanelerde COVID-19 olan ve olmayan hastalara aynı zamanda sağlık bakımı  verilmesi  kaçınılmazdır.  Bu  süreçte  ertelenen  planlı  işlemler  nedeni  ile artan  talebin  yönetilmesi  için  bir  planlama  yapılması  gereklidir.  Bu  planlama yapılırken COVID-19 ilişkili önlemlerin devam ettirilmesi, kritik sağlık bakımı gerektiren hizmetlerin aksatılmaması, süreç içerisinde hasta ve sağlık çalışanlarının güvenliğinin sağlanması önemlidir.

Tüm kurum ve kuruluşlar, birim, alt birim, kişi; bulaşıcı ve toplum sağlığını tehdit eden COVID-19 pandemisi sürecinde kademeli olarak normale dönüş döneminde rollerini  ve  sorumluluklarını  yerine  getirmek  üzere  hazırlık  yapmalıdırlar.  Bu hazırlıkta il düzeyinde son 14 gün içerisindeki COVID-19 insidansında azalma ile yeni vaka görülme sıklığı (son 14 gün içindeki toplam yeni vaka sayısı/risk altındaki nüfus) dikkate alınmalıdır.

Bu doküman ile birlikte aşağıda belirtilen dokümanların sürecin yönetilmesi için dikkate alınması gerekir.

T.C. Sağlık Bakanlığı COVID-19 Rehberi

COVID-19 Pandemisinde Normalleşme Döneminde Hastanelerde Normale Dönüş Planı

COVID-19 Pandemi Döneminde Ameliyathanelerde Alınacak Enfeksiyon Kontrol Önlemleri

2.1. Hastanede Planlı Cerrahiye Başlamadan Önce Yapılması Gerekenler

» Hastaneler İl Pandemi Kurulu ve/veya İl Sağlık Müdürlüğünün  kararlarını takip ederek hizmetlerini planlamalıdır. İl düzeyinde özellikle planlı cerrahi hastalarına verilecek sağlık hizmetine başlamak için öncesinde en az

14 gün boyunca COVID-19 insidansında istikrarlı olarak azalma olduğu gözlenmelidir.

» Hastanede yapılacak planlı cerrahi işlemlerin belirlenmesi amacıyla değişen il ve hastane verilerine göre planlanma ve düzenlemenin yapılması için idari yöneticilerin de dahil olduğu bir kurul (enfeksiyon hastalıkları, cerrahi, anestezi, patoloji, gastroenteroloji ve gerek duyulan diğer bilim dalları) oluşturulmalıdır.

» Geçiş süreci idareciler tarafından kararlaştırıldıktan sonra, programın aşamaları sağlık çalışanları ile paylaşılmalıdır. Operasyon sürecinin (öncesi ve sonrası da dahil olmak üzere) yönetiminde hasta güvenliği açısından mutlaka kontrol listeleri hazırlanmalı ve güncellenmelidir.

» Planlı cerrahi girişimlere başlanmadan önce artacak ihtiyaca uygun olarak kurum olanaklarının gözden geçirilmesi gereklidir;

» Personel kapasitesi

» Fiziksel kapasite (operasyon odaları, genel hasta yatakları, yoğun bakım yatağı, laboratuvar, patoloji, radyoloji, perioperatif anestezi bakım üniteleri, ventilatör sayısı vb.)

» Kişisel koruyucu ekipman (KKE) stok ve tedarik kapasitesi

» Cerrahi malzeme, kateter, implant ve ekipman vb. ihtiyacı ve destek prosedürleri için gerekli malzeme kapasitesi (örn. anestezi sedasyon ilaçları, minimal girişimsel cerrahi trokar desuflasyon filtreleri vb.)

» Oluşturulan kurul tarafından her bir birim için hastanede yapılacak öncelikli cerrahi işlemlerin listesini değişen ülke, il, hastane verilerine göre oluşturmalıdır. Bu liste oluşturulurken kademeli geçiş ile başlanmalıdır. Pandemi ile ertelenen girişimlere öncelik verilebileceği gibi olanakların çok kısıtlı olduğu durumlarda özellikle düşük riskli hastaların (ASA I- II) oluşturduğu günübirlik cerrahiler veya tanısal girişimler planlı operasyonlara geçişte ilk basamağı oluşturabilir. Geniş cerrahi profile sahip kurumlarda, cerrahi önceliğin planlanması için skorlama sistemlerinden yararlanılabilir.

» Kademeli geçişte ameliyatların önceliklendirilmesinde dikkate alınması gereken hasta, hastalık ve cerrahi işleme ait etkenler Tablo 1’de özetlenmiştir.

Tablo 1. Normalleşme döneminde ameliyatların önceliklendirilmesinde dikkate alınması gereken hasta, hastalık ve cerrahi işleme ait etkenler

Hasta  

•             Yaş

•             Kronik hastalıklar (KOAH, astım, SVH, KAH, malignite, DM)

•             İmmunsupresyon (kemoterapi, diğer nedenlerle immunsupresif tedavi)

•             COVID-19 veya grip benzeri semptomların varlığı

•             COVID-19 hastası ile son 14 gün içinde temas öyküsü

Hastalık        

•             Ameliyat dışı tedavi seçeneği olup olmaması

•             Ameliyatın gecikmesinin hastalık progresyonuna etkisi

•             Ameliyatın gecikmesinin cerrahi teknikte zorlaşmaya neden olup olmayacağı

Cerrahi işlem   

•             Ameliyat süresi

•             Entübasyon olasılığı

•             Cerrahi alanın riski (baş, boyun, burun-boğaz, solunum yolu, göğüs cerrahisi vb.)

•             Ameliyat sırasında öngörülen kan kaybı miktarı

•             Cerrahi ekipteki kişi sayısı

•             Postoperatif yoğun bakım takibi gerekliliği

•             Postoperatif öngörülen yatış süresi

KOAH: Kronik obstrüktif akciğer hastalığı, SVH: serebrovasküler hastalık, KAH: Koroner arter hastalığı, DM: Diabetes mellitus

*MeNTS skorundan adapte edilmiştir.1

 

1Medically-Necessary, Time-Sensitive Procedures: Scoring System  to  Ethically  and Efficiently Manage Resource Scarcity and Provider Risk During the COVID-19 Pandemic. Journal of the American College of Surgeons. DOI: https:/doi.org/10.1016/j. jamcollsurg.2020.04.011

» Hastaların hastaneye girdikten sonra çıkıncaya kadar dikkat edilmesi gereken   durumlar  için  T.C.   Sağlık   Bakanlığının   dokümanları   dikkate alınmalıdır.

» COVID-19 Pandemisinde Normalleşme Döneminde Hastanelerde Normale Dönüş Planı

»   T.C. Sağlık Bakanlığı COVID-19 Rehberi

» Hastane içinde COVID-19 hastaları için ayrılan bölümler ile diğer hastalara hizmet verilecek alanlar açıkça belirlenmelidir. Hasta transferi için araçlar ve yollar tarif edilmelidir.

 

 

» KKE Planlaması

» Hastanenin kılavuzlarına uygun şekilde çalışan güvenliğini sağlayacak yeterli sayı ve nitelikte KKE (N95/FFP2 maske, cerrahi önlük, eldiven, gözlük, yüz koruyucu, tek kullanımlık bone, galoş, antiseptikler) olmalıdır.  KKE  temininde  süreklilik  sağlamalıdır.  Gerekli  malzemeler hesaplanırken potansiyel ikinci COVID-19 dalgası olasılığı dikkate alınarak KKE planlaması yapılmalıdır. Planlı işlemlerin başlatılmasından önce kurumda en az 30 günlük KKE stokunun olması sağlanmalıdır.

» KKE israfının önlenmesi için KKE uygun kullanımı sağlanmalı  ve  bunun için bir kılavuz oluşturulmalıdır. Bu kılavuz tüm çalışanlar ile paylaşılmalıdır. KKE’nin uygun olmayan kullanımı önlenmelidir. Örneğin aerosol oluşturmayan işlemlerde N95 maske kullanımı uygun olmayan bir kullanımdır. Aerosol oluşturan işlemler: aspirasyon, bronkoskopi ve bronkoskopik işlemler, entubasyon, endoskopi, solunum yolu numunesi alınması gibi solunum sekresyonları ile yoğun temas gerektiren işlemler

 

2.2.        Cerrahi İşlemler Öncesi Hastalar İçin Yapılması Gerekenler

» Sadece randevulu planlanmış cerrahi işlem yapılmalıdır (acil cerrahi işlemler hariç). İşlem öncesi, işlem sırasında ve işlem sonrası personel, malzeme, yoğun bakım yatağı, servis yatağı, laboratuvar ve patoloji hizmetleri planlanmalıdır.

» Hasta tek kişilik odada yatırılmalı mümkün değil ise iki hasta arası en az bir metre mesafe olmalıdır.

» Refakatçi gerekli ise tek kişi olmalı ve COVID-19 bulguları ve korunma yolları konusunda eğitim verilmelidir.

» İşlem öncesi hasta ve hasta yakını COVID-19 bulguları açısından sorgulanmalıdır.

» Asemptomatik kişilerde tarama amaçlı Toraks BT istenmemelidir.

» Cerrahi planlanan hastalarda ancak aşağıda belirtilen durumlarda COVID-19 için PCR testi yapılması gerekir;

»   T.C. Sağlık Bakanlığı COVID-19 Rehberi Olası COVID-19 vaka tanımına uyan veya bu hastaların temaslıları

» Asemptomatik olup bilinen veya şüphe edilen COVID-19 hasta ile teması olmayan hastaneye yatan hastalarda son 14 gündeki yeni vaka görülme sıklığının (son 14 gün içindeki toplam yeni vaka sayısı/risk altındaki nufüs) %2’nin altında olduğu bölgelerde test önerilmez.

 

 

» Asemptomatik olup bilinen veya şüphe edilen COVID-19 hastası ile teması olmayan hastaneye yatan hastalarda ve son 14 gündeki yeni vaka görülme sıklığının (son 14 gün içindeki toplam yeni vaka sayısı/risk altındaki nufüs) %2’nin üstünde olduğu bölgelerde test önerilir.

» Aşağıdaki durumlarda son 14 gündeki yeni vaka görülme sıklığına bakılmaksızın işlem öncesi PCR test önerilir.

» Kemoterapi ve radyoterapi uygulanan hastalar

» Solid organ transplantasyonu yapılan hastalar, kemik iliği nakli yapılan hastalar

» Son 3 ay içerisinde >15 mg prednisolon veya eşdeğeri glukokortikoid ve/veya immun süpresif etkili küçük molekül veya biyolojik ajan kullanan hastalar

» Tüm cerrahi branşların A grubu ameliyatları ve ilaveten

»             Plastik cerrahinin ve KBB’nin baş boyun cerrahisi gerektiren hastalar

»             Kalp cerrahisinde kardiyopulmoner pompaya girmeyi gerektiren tüm hastalar

»             Göğüs cerrahisi gerektiren hastalar

»             Çene cerrahisi planlanan hastalar

»             Hava yolu cerrahisi planlanan hastalar

»             Kanser cerrahisi planlanan hastalar

»             Transplantasyon yapılacak tüm hastalar

» ASA skoru III ve üzerinde olan ve genel anestezi gerektiren cerrahi hastalara

» PCR testi planlanan tedavi/prosedür öncesi en kısa sürede (48 saat) yapılmalıdır.

»   COVID -19 için PCR testi cerrahi işlemden en az 48 saat önce yapılmalıdır. İlk test sonucu negatif olanlarda ancak COVID-19 şüphesi yüksek ise, en az 24 saat sonra ikinci testin yapılması önerilir. COVID-19 şüphesi yok ise ikinci test önerilmez. Test için örnek alınma işlemi yatan ve ayaktan hastalarda işlem yapacak birim tarafından gerçekleştirilmeli ve sonucu takip edilmelidir. Test sonucu gelene kadar evde veya hastanede izole edilmelidir. Negatif test sonucu üzerinden 7 gün geçmeden işlem yapılmalıdır.  Test sonucu

 

 

pozitif çıkan hasta T.C. Sağlık Bakanlığı COVID-19 Rehberine göre yönetilir.

» Test sonucu negatif olsa bile aerosol oluşturan işlemlerde N95/FFP2 maske, gözlük/yüz koruyucu kullanılmalıdır. https://covid19bilgi. saglik.gov.tr/depo/rehberler/COVID-19_Rehberi.pdf (Teması  Olan Sağlık Çalışanlarının Değerlendirilmesi bölümü), https://covid19bilgi. saglik.gov.tr/depo/Brosur/COVID-19_N95_FFP2_MASKELERININ_ KULLANIMI_41X22_3KIRIMLI_BROSUR.pdf

» Elektrokoter ve lazer kullanımı ile oluşan dumanın tahliyesi etkin bir şekilde sağlanmalı ve bu cihazlar mümkün olan en düşük güçte çalıştırılmalıdır.

» Hastanın testi pozitif ve/veya COVID-19 uyumlu semptomları var ise planlı cerrahi ertelenmelidir. Hastanın iyileşme kriteri olarak T.C. Sağlık Bakanlığı COVID-19 Rehberi dikkate alınır.

» Hastanın işlemi hastaneye yatıştan  sonra  en  kısa  sürede  (mümkün  ise aynı günde) gerçekleştirilmeli, işlem öncesi ve sonrası dönemler kısa tutulmalıdır.

 

2.3.        Ameliyathane Temizliği

» Bu süreçte ameliyathane temizliği pandemi koşullarına göre planlanmalıdır. COVID-19 Pandemi Döneminde Ameliyathanelerde Alınacak Enfeksiyon Kontrol Önlemleri dokümanına göre yapılır. https://covid19bilgi.saglik.gov. tr/depo/enfeksiyon-kontorl-onlemleri/COVID19-PandemiDonemindeAm eliyathanelerdeAlinacakEnfeksiyonKontrolOnlemleri.pdf

» Ameliyathanelerde havalandırma sistemlerinin etkin çalıştığı kontrol edilmelidir. Düzenli havalandırma ve iklimlendirme çalışmalarının teknik standarda uygun yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.

 

Kaynaklar

1.            COVID-19: Elective Case Triage Guidelines for Surgical Care. American College of Surgeons. March 24, 2020. https://www.facs.org/covid-19/ clinical-guidance/elective-case

2.            COVID-19: Guidance for Triage of Non-Emergent Surgical Procedures. American College of Surgeons. March 17, 2020. https://www.facs.org/ covid-19/clinical-guidance/triage

3.            Operating framework for urgent and planned services in hospital settings during COVID-19. National Health Service (NHS) England. 14 May 2020. https://www.england.nhs.uk/coronavirus/publication/operating-

 

 

framework-for-urgent-and-planned-services-within-hospitals/

 

4.            Restarting planned surgery in the context of the COVID-19 pandemic.   A strategy document from the Royal College of Anaesthetists, Association of Anaesthetists, Intensive Care Society and Faculty of Intensive Care Medicine. 1 May 2020. https://static1.squarespace. com/static/5e6613a1dc75b87df82b78e1/t/5eac2a173d65cd27933f ca88/1588341272367/Restarting-Planned-Surgery.pdf

5.            Prachand VN, Milner R, Angelos P, et al. Medically Necessary, Time- Sensitive Procedures: Scoring System to Ethically and Efficiently Manage Resource Scarcity and Provider Risk During the COVID-19 Pandemic [published online ahead of print, 2020 Apr 9]. J Am Coll Surg. 2020; S1072- 7515(20)30317-3. doi:10.1016/j.jamcollsurg.2020.04.011

6.            Kimberly Hanson, Angela M. Caliendo, Cesar A. Arias, et. al. Infectious Diseases Society of America Guidelines on the Diagnosis of COVID-19. Published by IDSA, 5/6/2020. https://www.idsociety.org/practice- guideline/covid-19-guideline-diagnostics/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3.            COVID-19 PANDEMİSİ NORMALLEŞME DÖNEMİNDE AEROSOL OLUŞTURACAK İŞLEMLER İLE İLGİLİ ALINACAK ÖNLEMLER

 

3.1.        Bronkoskopi Ünitelerinde Alınacak Önlemler

Bu yönerge bronkoskopi ünitelerinde gerçekleştirilen flexible (FOB), rijid, girişimsel bronkoskopi ve endobronşial ultrasonografik işlemler için düzenlenmiştir.

» Bronkoskopik uygulamalar aerosol oluşturduğundan, malignite tanı ve tedavisi ya da yabancı cisim aspirasyonu, santral hava yolu obstrüksiyonu, masif hemoptizi gibi acil durumlarda bronkoskopik müdahale planlanabilir.

» Yukarıdaki durumlar dışında, mümkünse tüm elektif tanısal bronkoskopik yöntemler ileri tarihe ertelenmeli ve mümkünse bu süreçte alternatif tanı yöntemlerine başvurulmalıdır (interstisyel akciğer hastalığı, kronik öksürük, tedavi endikasyonu olmayan sarkoidoz hastalarında tanısal FOB, bronşial termoplasti, bronkoskopik hacim azaltıcı cerrahi, mukus klirensi, hafif havayolu darlığı vb.).

 

3.1.1.     Bronkoskopi planlanan hastada alınacak genel önlemler

» Bronkoskopi endikasyonu konan olguda işlem öncesi ateş ve COVID-19 ile uyumlu semptom varlığı ve riskli temas öyküsü sorgulanmalıdır.

» Semptomu olmayan, temas öyküsü ve COVID-19 akciğer radyolojik bulguları olmayan olgularda COVID-19 PCR testi yapılmaksızın bronkoskopi planlanabilir.

» Semptom varlığı ya da temas öyküsü olan olgulardan COVID-19 PCR testi istenir. En az 24 saat ara ile iki kez yapılan COVID-19 PCR testi sonucu negatif olan hastalara bronkoskopi planlanabilir. PCR negatifliği ile kesin olarak COVID-19 dışlanamayacağından gerekli enfeksiyon kontrol önlemleri alınmalıdır.

» PCR test sonrası bronkoskopi tarihine kadar hasta hastanede veya evde izole edilmelidir.

» Ayaktan gelecek hastalar için, işlemden bir gün önce hasta telefon ile aranarak kendisinde veya aynı ortamı paylaştığı (ev/iş) kişilerde yeni gelişen ateş ya da COVID-19 semptomlarının varlığı ve COVID-19 hasta ile temas açısından sorgulanır.

» Tüm hastalara işlem elverdiği oranda maske takılmalıdır.

 

 

3.1.2.     Bronkoskopi odasında alınacak genel önlemler

»             Bronkoskopi  mümkünse  negatif  basınçlı  bir  odada  yapılmalıdır.  Olanak yoksa oda iyi havalandırılmalıdır.

»             Bronkoskopi işlemi sınırlı sayıda personel ile uygulanmalıdır.

» Bronkoskopi işlemine katılan sağlık çalışanlarının  hepsi  önlük,  N95/ FFP2 maske, gözlük veya yüz koruyucu, eldiven gerek görülürse bone kullanmalıdır.

» İşlem sonrası bronkoskopi cihazı üretici firma önerilerine göre dezenfeksiyon yapılır.

» İşlem sonrası bronkoskopi odasında su ve deterjanla temizlik sonrası hastane dezenfeksiyonunda tercih edilen bir dezenfektan kullanılarak yüzey dezenfeksiyonu sağlanabilir. 1/100 sulandırılmış çamaşır suyu (Sodyum hipoklorit Cas No: 7681-52-9) ya da klor tablet (ürün önerisine göre) kullanılabilir.  Klor  bileşikleri  yüzeylerde  korozyon  oluşturabilir.  Dayanıklı yüzeyler için kullanılması önerilen bir dezenfektandır. Hassas yüzeyler için

%70 lik alkol bir dakika bekletilerek yüzey dezenfeksiyonu için kullanılabilir. Hasta çıkartıları ile kirlenmiş yüzeylerde öncelikle kağıt havlu kullanarak temizlik, sonrasında 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu (Sodyum  hipoklorit Cas No: 7681- 52-9) ya da klor tablet (ürün önerisine göre) ile dezenfeksiyon yapılır, kuruyana kadar beklenir.

» İşlem sonrası aerosol ve damlacık arındırılması için odadaki tüm ekipmana standart temizlik ve dezenfeksiyon işlemleri uygulanmalı, oda en az 30 dakika havalandırılmalıdır.

»   Temizlik sonrası oda boşken ultraviyole lamba ile sterilizasyon yapılabilir.

 

3.1.3.     DÜşÜk COVID-19 olasılıklı hastalarda bronkoskopik işlemler

» Bronkoskopi yapan ekibin uygun KKE kullanması koşuluyla, COVID-19 açısından semptomsuz, radyolojik bulgu ve temas öyküsü olmayan hastalara, PCR testi bakılmaksızın, yukarıdaki genel önlemler alınarak bronkoskopik işlemler yapılabilir.

 

3.1.4.     Olası/Kesin COVID-19 hastalarında bronkoskopik işlemler

» Tedavide değişiklik sağlayabilecek ek solunumsal hastalık ya da superenfeksiyonvarlığını saptamak, tedavi sürecinde gelişen mukus tıkaçları ve atelektazik alanların temizliği, masif hemoptizi, ciddi santral havayolu obstrüksiyonu, yabancı cisim aspirasyonu durumunda bronkoskopik

 

 

işlemlerin acilen yapılması gerekebilir.

» Olası/kesin COVID-19 hastasında malignite ya da diğer hastalıkların tanısı amacıyla bronkoskopinin tedaviden 28 gün sonraya ertelenmesi uygundur.

» Hastanede tedavi altında olan olası/kesin COVID-19 olguları izole odada kaldıklarından, zorunlu endikasyon durumunda, mümkünse bronkoskopi işlemi yatak başında yapılmalıdır.

» İşlem bronkoskopi ünitesinde yapılacaksa, hasta o günkü en son vaka olarak alınmalıdır.

 

Kaynaklar

1.            Wahidi WM, Shojaee S, Lamb CR, et. al. The Use of Bronchoscopy During the COVID-19 Pandemic. CHEST/AABIP Guideline  and  Expert  Panel Report. Article in Press. Chest Journal.DOI: https://doi.org/10.1016/j. chest.2020.04.036.                https://journal.chestnet.org/article/S0012- 3692(20)30850-3/fulltext

2.            Baldwin DR, Lim WS, Rintoul R, et. al. Recommendations for day case bronchoscopy services during the COVID-19 pandemic Version 2: Services during the restoration and recovery COVID-19 endemic phase. https://www. brit-thoracic.org.uk/document-library/quality-improvement/covid-19/ bronchoscopy-services-during-the-covid-pandemic/

3.            Türk Toraks Derneği’nin Covıd-19 Pandemisi Süresinde Bronkoskopi Yapılırken ve Sonrasında Alınacak Önlemler Hakkında Önerileri. Türk Toraks Derneği Solunum Sistemi İnfeksiyonları Çalışma Grubu. Türk Toraks Derneği. 8 Nisan 2020. https://www.toraks.org.tr/news.aspx?detail=5817

 

3.2.        Solunum Fonksiyon Testi (SFT) Laboratuvarında Alınacak Önlemler SFT laboratuvarlarında testler sırasında zorlu ekspirasyon, öksürük refleksinin uyarılması gibi nedenlerle aerosolizasyon gelişimi ortama damlacıklar saçılımı ve

cihazın temizlenmesi sırasında bu damlacıklara temas gelişimi sebebiyle COVID-19

bulaş riski yüksektir. Bu nedenle pandemi sürecinde SFT laboratuvarında önlemler eksiksiz olarak alınmalı, gerekmedikçe bu testlerin uygulanması ertelenmelidir. Her hasta sonrası cihazın ve odanın detaylı dezenfeksiyonu gerekeceğinden, bir hasta için ayrılan işlem süresi uzayacaktır. Bu durum göz önüne alınarak her bir hasta için yeterli süre verilecek şekilde test randevuları ayarlanmalıdır.

Pandemi hafifleme sürecinde gerekli önlemler alındığında sınırlı da olsa SFT’leri

 

 

yapılabilir.

 

3.2.1.     COVID-19 pandemisinde SFT uygulaması ile ilgili genel prensipler

»             Çapraz bulaşı önlemek amacıyla SFT basit spirometri ve difüzyon kapasitesi ölçümü ile sınırlandırılmalıdır.

»             Pletismograf ile akciğer hacim ölçümleri damlacık kontaminasyonu sonucu cihaz temizlik ve dezenfeksiyonu güç olduğundan önerilmez.

»             Kardiyo pulmoner egzersiz testleri ve bronkoprovakasyon testleri de ancak hastaya ait COVID-19 riski yoksa ve çok gerekli ise yapılabilir.

»             Yatak başı testler, diğer bireylere damlacık inhalasyonu ile bulaş riski nedeniyle önerilmez.

»             COVID-19 hastalarına SFT iyileşmeden sonra en erken 28 gün sonra yapılmalıdır.

 

3.2.2.     Testi yapacak personelin alacağı önlemler

» Laboratuvar görevlilerinin güvenliğini sağlamak için KKE eksiksiz giymeleri gerekir.

» KKE giyerken sıralama önlük, N-95/FFP2 maske, gözlük/yüz koruyucu, eldiven şeklinde olmalı, çıkarırken de sıralama eldiven, gözlük/yüz koruyucu, önlük, maske şeklinde olmalıdır. Ekipmanın her birini takarken ya da çıkarırken her defasında el hijyeni sağlanmalıdır. El hijyeni için eller en az 20 saniye su ve sabunla yıkanmalı veya alkol bazlı el antiseptiği kullanılmalıdır.

» Her solunum fonksiyon testi sonrası, hasta test yapılan alanı terk ettikten sonra, testi yapan sağlık çalışanı test yapılan ortamın hijyeninin sağlanması içinı odadan KKE sini çıkartarak temiz alana geçmeli ve ortam hijyeni sağlandıktan sonra tekrar KKE leri giyerek yeni hastaya test yapmak için laboratuvara girmelidir.

»   Kullanılmış KKE tıbbi atık kutusuna atılmalıdır.

 

3.2.3.     Laboratuvara girişte hasta değerlendirilmesi

»             Teknisyenlerin ateş ölçümü ve hastalık bulguları konusunda eğitilmeli ve hastalar COVID-19 enfeksiyonu ve temas yönünden sorgulanmalıdır.

»             COVID-19 riski düşük yada yok ise hastaya SFT yapılabilir.

»             COVID-19 riski varsa, teknisyen hastanın doktoru ile görüşerek, randevuyu

 

 

ileri bir tarihe vermelidir (14 gün sonra). Gerekli olgulardan COVID-19 PCR testi istenir.

» SFT’den 48-72 saat öncesine ait COVID-19 PCR sonucu negatif olan hastalar standart laboratuvar koşullarına göre yönetilir.

»  SFT  planlanan  hastaya  laboratuvara  girmeden  önce  test  manevrasına  ait video gösterilerek, test odasında geçireceği süre kısaltılabilir. Hasta eğitiminde teknisyenlerin testi bire bir hastaya göstermeleri uygun değildir.

» COVID-19 test sonucu pozitif olan hastalarda SFT yapılmaz.

» COVID-19 hastalarına iyileşmeden itibaren 28 günden önce SFT yapılmaz.

 

3.2.4.     Test sırasında spirometri kullanımı

» Burun mandalı, ağızlık gibi malzemelerin her hasta için tek kullanımlık olması önerilir. Bakteri/virüs filtresi ve ağızlık/sensörünün birleştirildiği tek kullanımlık aparatların kullanımı önerilir. Ağızlık/sensor ile bakteriyel/viral filtresinin birleştirildiği aparatlar, SFT cihazının baş kısmının çok daha kısa sürede ve basit olarak temizlik ve dezenfeksiyonunu sağlar.

» Aerosolizasyon riski nedeniyle her test için en fazla 2 test denemesi önerilir.

»   Hasta  ile  teknisyen  arasındaki  yeterli  mesafe  sağlanmalıdır.  Manevra sırasında hasta ve teknisyenin yüzleri birbirine paralel ve aynı yönde bakmalıdır.

» Test sırasında laboratuvar kapısı kapalı ve pencere açık tutulmalıdır. Laboratuvarda teknisyen ve hasta dışında birey bulunması doğru değildir.

»   Teknisyen hastaya ve hasta çevresine temas etmemelidir.

»   Test bittiğinde hasta maskesini takarak laboratuvardan ayrılmalıdır.

» Test yapılması gereken yüksek riskli hastalarda, mümkünse SFT negatif basınçlı bir odada yapılmalıdır. Negatif basınçlı oda olmayan merkezlerde yeterli havalandırılan hasta odasında ve KKE kullanılarak yapılması gereklidir.

 

Kaynaklar

1.            Recommendation from ERS Group 9.1. (Respiratory function technologists

/Scientists). Lung function testing during COVID-19 pandemic and beyond. European Respiratory Society.https://ers.app.box.com/s/ zs1uu88wy51monr0ewd990itoz4tsn2h

 

 

2.            Pulmonary Function Laboratories: Advice Regarding COVID-19. American Thoracic       Society.       https://www.thoracic.org/professionals/clinical- resources/disease-related-resources/pulmonary-function-laboratories. php

3.            Peak Respiratory Bodies recommend suspension of lung function testing. The Thoracic Society of Australia & New Zealand. https://www.thoracic. org.au/documents/item/1864

4.            ARTP COVID19 Guidelines. Association for Respiratory Technology & Physiology. https://www.artp.org.uk/COVID19

5.            Gemicioğlu B, Börekçi Ş, Görek Dilektaşı A, et. al. Türk Toraks Derneği Uzman Görüşü Raporu: COVID 19 Pandemisi Sırasında ve Sonrasında Solunum Fonksiyon Testleri İçin Öneriler. https://www.toraks.org.tr/ userfiles/file/COVID%2019%20Pandemisi%20S%C4%B1ras%C4%B1nda%20 ve%20Sonras%C4%B1nda%20Solunum%20Fonksiyon%20Testleri%20

%C4%B0%C3%A7in%20%C3%96neriler.pdf

 

3.3.        Nebulizatör ile Bronkodilatör İlaç Uygulamaları

» Bronkospazmı olan (astım, KOAH) hastalarda nebulizatör ile bronkodilatör uygulamaları aerosolizasyonu artıran bir diğer uygulamadır.   Olası/kesin COVID-19 enfeksiyonu varlığında nebülizatör ile  nebul  formda  inhaler  ilaç alınması hastalığın bulaşma olasılığını artırabileceği için bu yöntem kullanılmamalıdır.

» Nebülizatör kullanılması gereken durumlarda, bunun yerine yüksek  dozda ölçülü doz inhaler ilaçlar kullanılmalı, eğer varsa bu ilacın ara parça kullanarak uygulanması gereklidir. İşlem sonrası ara parça su ve sabunla temizlenmeli, alkol bazlı solüsyon ile dezenfekte edilmelidir.

 

Kaynak

1. Astım ve Allerji Çalışma Grubu. Astım Hastalarına COVID-19 Salgınıyla İlişkili Olarak Bilgilendirme ve Öneriler. Türk Toraks Derneği. https://www.toraks. org.tr/halk/News.aspx?detail=5766

 

3.4.        Endoskopi Ünitesinde Alınacak Önlemler

»             “COVID-19 Pandemi Döneminde Endoskopi Ünitelerinde Enfeksiyon Kontrol Önlemleri” başlıklı 26.04.2020 tarihli yönerge geçerliliğini korumaktadır.

»             COVID-19 pandemisinde hafifleme sürecinde endoskopik işlem öncesinde

 

 

her vaka COVID-19 yönünden değerlendirilmelidir. Her ünite çalışma programını hasta sonrası temizlik, dezenfeksiyon ve ortam havalandırması için yeterli süre verilecek şekilde düzenlemelidir.

» İşlem öncesi hastada COVID-19 semptomu sorgulanır, gerekli görülen hastalarda COVID-19 PCR testi yapılır. Endoskopi öncesi değerlendirmede Toraks BT’nin yeri yoktur. İşlem sonrası 7. ve 14. günde COVID-19 semptomları açısından hastalar ile iletişim kurulmalıdır.

 

Kaynaklar

1.            Chiu PWY, Ng SC, Inoue H, et al. Practice of endoscopy during COVID-19 pandemic: position statements of the Asian Pacific Society for Digestive Endoscopy (APSDE-COVID statements). Gut 2020; 69:991–996. doi:10.1136/ gutjnl-2020-321185.  https://gut.bmj.com/content/gutjnl/69/6/991.full. pdf

2.            Gastroenterology Professional Society Guıdance on Endoscopic Procedures During The COVID-19 Pandemic. American Society for Gastrointestinal Endoscopy (ASGE). https://www.asge.org/home/advanced-education- training/covid-19-asge-updates-for-members/gastroenterology- professional-society-guidance-on-endoscopic-procedures-during-the- covid-19-pandemic

3.            COVID-19 Pandemisinde Gastrointestinal Endoskopi. Türk Gastroenteroloji Derneği. http://www.tgd.org.tr/egitim_ve_kongreler/duyurular/covid19_ pandemisinde_gastrointestinal_endoskopi

4.            T.C.    Sağlık    Bakanlığı.    COVID-19    Pandemi    Döneminde    Endoskopi Ünitelerinde Enfeksiyon Kontrol Önlemleri. https://covid19bilgi.saglik.gov. tr/depo/enfeksiyon-kontorl-onlemleri/COVID19-PandemiDonemindeEnd oskopiUnitelerindeEnfeksiyonKontrolOnlemleri.pdf

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4.            COVID-19 PANDEMİSİNDE DENTAL İŞLEMLERİN NORMALE DÖNÜŞ PLANI

COVID-19 pandemisinin tam olarak sonlanmaması nedeni ile virüse özgün etkili bir tedavi ve/veya aşı bulunana kadar risk devam etmektedir. Pandeminin kontrol edildiği bu dönemde diğer sağlık hizmetlerine olan ihtiyaç giderek artmıştır. Ancak salgın eğrisinin düzleşmesi, toplam vaka sayısını azaltmaz, hastalık yükünü daha uzun  bir  süreye  yayar.  Bu  nedenle  pandeminin  devam  ettiği  dikkate  alınarak diğer sağlık hizmetlerinin de başlaması kaçınılmazdır. Bu durum COVID-19 olan ve olmayan hastalara aynı sistem içinde hizmet verilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Salgının hafifleme süreci içerisinde dikkat edilmesi gereken noktalar;

 

»             COVID-19 ile ilişkili önlemlerin ve sağlık bakım hizmetlerinin devam etmesini sağlamak,

»             COVID-19 tanısı olan ve olmayan hastalar için sağlık kuruluşlarını güvenli halde tutmak,

»             Sağlık çalışanlarının güvenliğini sağlamak,

»             Tüm hastalara erişim ve güvenlik açısından eşit yaklaşılmasını ve

» Personeli ve sağlık hizmetlerini mümkün olduğunca ve kademeli şekilde düzenlemektir.

Bu süreçte tüm hastalara ve refakatçilere kişisel korunma önlemlerine dikkat etmelidir. Tüm kurum ve kuruluşlar, birim, alt birim ve kişiler; COVID-19 pandemisi sürecinde kademeli olarak normale dönüş döneminde rollerini ve sorumluluklarını yerine getirmek üzere hazırlık yapmalıdırlar.

 

4.1.        Eğitim

» COVID-19 pandemisi sırasında verilen eğitimler güncellenerek sürdürülmelidir.  Eğitimler  mümkünse  çevrimiçi  (online)  yapılmalı,  kayıt altına  alınmalı  ve  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  materyallerine  uygun  olmalıdır. https://covid19bilgi.saglik.gov.tr

» Sağlık kuruluşları içinde görünür alanlara COVID-19 ve alınması gereken önlemler ile ilgili görseller yerleştirilmiş olmalıdır.

 

4.2.        Genel Önlemler

»             Sağlık kuruluşları İl Pandemi Kurulu ve/veya İl Sağlık Müdürlüğünün

 

 

kararlarını takip ederek hizmetlerini planlamalıdır. İl düzeyinde özellikle elektif hastalara verilecek sağlık hizmetine başlamak için öncesinde en az 14 gün boyunca COVID-19 insidansında istikrarlı olarak azalma gözlenmesi dikkate alınmalıdır.

» Yeni normalleşme sürecinin yönetilmesi için Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetlerinin sunulduğu hastanelerde ve merkezlerde idari yöneticilerin de dahil olduğu çok disiplinli bir kurul oluşturulması önerilir.

» Risk değerlendirilmesi ve acil durum planları pandeminin güncel durumu dikkate alınarak düzenlenmelidir. T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından COVID-19’a yönelik güncellenen dokümanlara göre planlar yenilenmeli ve paylaşılmalıdır.

» Hastaları ve sağlık çalışanlarının zamanında, doğru ve açık bilgilendirilmesi, bir iletişim sistemi oluşturulması varsa tekrar gözden geçirilmesi önerilir.

» Pandemi devam ettiği sürece hastaneye gelen her hastada, COVID-19 ayırıcı tanıda yer almalıdır.

» Hasta ve hasta yakınlarının mümkün ise hastaneye giriş noktasında mümkün değilse poliklinikte COVID-19 bulguları açısından sorgulanması gereklidir.          https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/formlar/COVID19- VAKA-SORGULAMA-KILAVUZU-A4_1.pdf

» COVID-19 olası vaka tanımına uymayan hastalardan COVID-19 dışlanması için konsültasyon istenmemelidir

» Yeni normalleşme sürecinde pandemi döneminde hizmet alamayan hastaların sağlık kuruluşlarına artan sayıda başvurusu olabilir. Sağlık kuruluşunun fiziksel kapasitesi, personel kapasitesi ve hizmet sayısındaki artış da göz önünde tutularak beklenen talebe yönelik çalışmalar yapılmalıdır.

» Sağlık çalışanlarının hastalanma olasılığı göz önüne alınarak iş gücü planlaması yapılmalıdır.

» Sağlık çalışanlarının stres ve yorgunluk düzeyleri göz önünde bulundurularak gerekli destek sağlanmalıdır.

» Hastane içinde yer alan her birim hizmet özelliğine uygun olarak gerekli önlemleri Enfeksiyon Kontrol Komitesi (EKK) yönetiminde hazırlamalıdır. Hastane olmayan ve Enfeksiyon Kontrol Komitesi bulunmayan sağlık kuruluşlarında bir diş hekimi ve bir hemşire COVID-19 sürecinde enfeksiyon kontrol uygulamalarını yürütmek üzere görevlendirilmelidir.

 

 

» Sosyal mesafe kuralını gözeterek çalışma yöntem ve şekilleri; kabul edilecek hasta sayıları yeniden gözden geçirilmeli ve gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Ofis alanları, bekleme alanları, yemekhane ve asansörler sosyal mesafe  kurallarına  göre  yeniden  düzenlenmelidir.  https://covid19bilgi. saglik.gov.tr/depo/toplumda-salgin-yonetimi/COVID19-KapaliIsYeriOfisle rdeAlinacakOnlemler-09042020.pdf

» Toplantı, dinlenme ve yemek molalarında gerekli sosyal mesafeyi en az 1 metre olacak şekilde korumaya yönelik düzenlemeler yapılmalıdır. https:// covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/enfeksiyon-kontorl-onlemleri/COVID19- SaglikKurumlarindaSosyalOrtamlardaAlinacakOnlemler.pdf

» Sağlık çalışanlarının iş kıyafetleri/üniformaları işyerinde bırakılmalı ve  günlük olarak değiştirilmelidir.

» Çalışanlara gerekli Kişisel Koruyucu Ekipman (KKE) temin edilmeli, kolay ulaşabilecekleri  yerlerde  bulunmalı  ve  doğru  kullanımı  sağlanmalıdır. https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/afisler/Saglik_Personeli/ COVID-19_KKE_UYGUN_KULLANIMI_AFIS_A4.pdf.

» KKE stokları düzenli olarak takip edilmelidir. Yeni normalleşme süreçlerine girerken zamanla artacak sayılar da göz önüne alınarak en az 30 günlük aktivite sağlanacak düzeyde KKE stokları hazır olmalıdır. https://www.cdc. gov/vhf/ebola/healthcare-us/ppe/calculator.html.

»   Sağlık  çalışanına  yönelik  COVID-19  test  politikası  T.C.  Sağlık  Bakanlığı COVID-19 Rehberine göre belirlenecektir.

 

4.3.        Sağlık Kuruluşu Ortak Kullanım Alanlarında Alınması Gereken Önlemler

»             Sağlık Kuruluşuna kontrollü giriş sağlanmalıdır.

» Bekleme salonunda el teması ve kontaminasyonuna izin verecek her türlü ikram standı, gazete, dergi, broşür, kalem ve kitap gibi eşyalar kaldırılmalıdır

» Hastanın yardıma ihtiyacı olduğu durumlar (pediyatrik hastalar, özel gereksinimli bireyler, yaşlı hastalar vb.) hariç refakatçi kabul edilmemelidir. Refakat gerekiyorsa en fazla bir kişi ile sınırlandırılmalıdır.

» Tıbbi tanıtım elemanları ve ziyaretçiler ile ilgili kısıtlamalara devam edilmelidir.

» Sağlık kuruluşu içinde bulunan herkes (çalışan, öğrenci, hasta, refakatçi gibi) bulunduğu süre boyunca maske takmalıdır.

 

 

» Hastaların sağlık kuruluşuna başvurmadan önce uzaktan iletişim yöntemleri ile temas kurmaları teşvik edilerek gereksiz başvuruların önlenmesi sağlanmalıdır.

» Sağlık kuruluşunda  verilen  hizmetler  acil  durumlar  hariç  randevulu olmalı, randevular birimlerde yığılma oluşmasını engelleyecek şekilde düzenlenmeli, hastaların bekleme sürelerinin en az olacağı şekilde düzenlemeler yapılmalıdır. Yeni randevu verilirken iki muayene arası yeterli sürenin (en az 30 dk) olması önerilir. Randevusuz gelen hastalar acil değil ise randevu sistemine yönlendirilmelidir.

» Kronik hastalığı olan hastaların sağlık kuruluşuna gelişleri en aza indirilmeli ve bu hastaların gelişlerini düzenleyecek bir sistem kurulmalıdır.

» Randevusu olmayan hasta kliniklere alınmamalıdır.

» Bekleme alanlarında hastaların birarada bulunmasından dolayı oluşabilecek bulaşma riskini azaltmak için randevulara tam zamanında gelinmesini sağlama, hastaların gerekirse bina dışında ya da araçlarında bekletilmesi gibi önlemler alınmalıdır.

» Sağlık kuruluşu içinde genel alanlarda dahil olmak üzere uygun alanlara alkol bazlı el antiseptiği yerleştirilmelidir.

» Hastaların kuruluş içinde gereksiz dolaşmasını önleyecek şekilde yönlendirmeler  yapılmalıdır.  Kalabalığın  en  fazla  olabileceği  tüm  tanı üniteleri mümkünse dijital randevu ile çalışmalı, randevular klinik içinden sağlanmalı ve hastanın randevu için ayrıca o birime gitmesi engellenmelidir.

 

4.3.1.     Sosyal mesafe

» Kurum içinde genel alanlarda, asansörlerde, servis ve polikliniklerde sosyal mesafe kuralına uygun geçiş işaretlemeleri yapılarak mesafenin korunması sağlanmalı ve kalabalıklaşma önlenmelidir.

» Genel alanlarda bulunan koltukların arasındaki mesafe en az bir metre olacak  şekilde  ayarlanmalı/işaretlenmelidir.  Gerekirse  koltuk  sayısı azaltılmalıdır.

» Asansörlerin kapasitesi sosyal mesafe kuralına uygun olarak belirlenmeli buna uygun işaretlemelidir.

» Normal veya yürüyen merdivenlerin önlerine, öndeki kişiyle arada en az 3 basamak mesafe bırakılması gerektiğine dair uyarıcı tabelalar

 

 

yerleştirilmelidir.

 

4.3.2.     Havalandırma ve İklimlendirme Sistemleri

» Hastanede genel alanlar dahil tüm çalışma alanlarının havalandırma sistemleri   gözden   geçirilmeli  ve   periyodik   bakımları  yapılmalıdır. Havalandırması pandemi sürecinde kapanan bölüm/birim varsa tekrar çalıştırıldığında bakım yapılmalı ve etkinliği ölçülmelidir.

» Salon tipi klimalar ve vantilatörler sakıncalı olduğundan çalıştırılmamalıdır. Merkezi havalandırma sistemleri dışındaki klima sistemleri kullanılmamalıdır.

» Merkezi havalandırma sistemlerinde temiz hava dış ortamdan alınmalıdır. Havalandırma sisteminin filtrelerinin kontrolleri ve değişimleri düzenli yapılmalıdır. Filtre değişimi aerosol oluşturacak işlem kabul edildiğinden bu işlem sırasında personel N95/FFP2 maske takmalı, eldiven ve yüz siperliği kullanmalı, çıkarılan filtre tıbbi atık kutusuna atılmalıdır.

» Pencere bulunan mekânlarda sık olarak pencere açılarak havalandırma yapılmalıdır.

 

4.3.3.     Sağlık Kuruluşlarında Temizlik, Dezenfeksiyon ve Atıklar

» Sağlık kuruluşu içindeki alanların özelliklerine uygun olarak temizlik/ dezenfeksiyon işlemleri uygun temizlik materyalleri kullanılarak yapılmalı özellikle sık dokunulan alanlara özen gösterilmelidir (masa, desk, köşeler, asansörler, merdiven kolları, kapı kolları, sandalye kolları, elektrik anahtar noktaları, yıkama odaları, klavye, telefon, diyafon, hasta çağrı zilleri vb.). Sık dokunulan yerlerin önceden her bölge için saptanarak bir kontrol listesi oluşturulmalıdır. Temiz alandan kirli alana doğru;

» Yer ve yüzey dezenfeksiyonunda, 1/100 oranında,

» Hasta çıkartıları ile kirlenmiş alanlar 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu ya da klor tablet (ürün önerisine göre) kullanılır.

» Genel alanlarda bulunan tuvaletlerde sıvı sabun, kağıt havlu bulundurulmalı; sık sık temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. El kurutma makinaları çalıştırılmamalıdır.

» Asansörler günde en az 3 kez, temizlenmeli ve el teması olan yüzeyler dezenfekte edilmelidir

» Kapaklı ve el teması gerektirmeyen atık kutuları kullanılmalı ve kapalı

 

 

olması sağlanmalıdır.

 

4.4.        Sağlık Çalışanının ve Diğer Personelin Sağlık KontrolÜ

» Günlük ateş, öksürük, soğuk algınlığı, vücut ağrıları, ishal, halsizlik ve son iki hafta içinde herhangi bir yere seyahat öyküsü, KKE kullanmadan COVID-19 hasta  teması  sorgulanmalı ve T.C.  Sağlık  Bakanlığı  COVID-19  Rehberine göre yönetilmelidir.

» Sağlık çalışanı, ailesi veya yakın çevresinde COVID-19 bulguları ve son iki hafta içinde herhangi bir yere seyahat öyküsü açısından sorgulanmalıdır.

»   Sağlık Çalışanı COVID-19 Temas/Vaka İzlem Formu doldurulur.

» COVID-19 şüphesi olan bir çalışan derhal pandemi hastanesine yönlendirilmelidir.  Bu  kişilerin  yönetimi  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  COVID-19 Rehberine göre yapılmalıdır.

» Pandemi dönemi boyunca sağlık çalışanları zorunlu olmadıkça yüksek riskli bölgelere seyahat etmemelidir.

» Sağlık kuruluşu dışından hizmet alınan laboratuvar vb. çalışanlarının da sağlık kontrolü kurallarına uyması sağlanmalıdır.

 

4.5.        Klinikler

» Hasta ve hasta yakınlarının mümkün ise sağlık kuruluşuna giriş noktasında COVID-19 bulguları açısından sorgulanması gereklidir. https:// covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/formlar/COVID19-VAKA-SORGULAMA- KILAVUZU-A4_1.pdf

» COVID-19 şüphesi olan hastalar pandemi hastanesine yönlendirilmeli ve bu hastaların yönetimi T.C. Sağlık Bakanlığı COVID-19 Rehberine göre yapılmalıdır.

» Klinik bekleme alanı ve muayene odasının havalandırması yeterli olmalıdır.

Varsa pencere ve kapılar açılarak temiz hava girişi sağlanmalıdır.

» Klinik sekreteri ve hasta arasındaki mesafenin en az 1 metre olması sağlanmalı gerekirse bu mesafe işaretler ile belirlenmelidir. Hasta ve sekreter arasında bir bariyer yoksa sekreterlerin tıbbi maskeye ilave olarak yüz koruyucu kullanması önerilir.

» Hasta ve hasta yakını bekleme alanında diğerlerinden en az bir metre aralıklar ile oturmalıdır. Oturma düzeni koltukların işaretlenmesi veya koltuk eksiltilmesi ile sağlanmalıdır.

 

 

» Mümkünse randevulu hastalara bakılarak hasta trafiği kontrol altında tutulmalıdır. Hasta randevuları kliniklerde gereksiz yığılmayı önlemeye yönelik olmalıdır. Randevu süreleri iki hasta arasında temizlik ve havalandırmaya yeterli zaman ayıracak şekilde belirlenmelidir.

» Erişilebilir alanlarda el antiseptiği bulunmalıdır.

» Bekleme alanları temizlik ve dezenfeksiyonu düzenli ve sık yapılmalıdır (günde iki kez ve kirlendikçe temizlenmeli).

» Hasta yakınları tedavi alanına alınmamalı ya da ihtiyaca göre hastanın yanında en fazla bir refakatçi olmalıdır.

» Hastayı muayene ve tedavi eden doktor uygun KKE kullanmalıdır. https:// covid19bilgi.saglik.gov.tr

» Temassız ölçüm yapan ateş ölçerler kullanılmalıdır. Tansiyon ölçülmesi gereken durumlarda tansiyon manşonları hastalar arasında %70 alkol veya hastane dezenfeksiyonunda kullanılan yüzey dezenfektanı ile dezenfekte edilmelidir.

»   Tedavi PrOSEDÜRÜ

» Oluşabilecek hasta  yoğunluğunu  yönetebilmek  için  öncelikle  acil ve zorunlu tedavi gereksinimi olan hastaların randevuları organize edilmelidir.

» Sağlık Kuruluşlarında kâğıt-dosya, kırtasiye malzemelerinin ortak kullanımından kaçınılması gereklidir.

» Uzun süre aradan sonra tekrar çalışmaya başlanıyorsa ünitlerin su hatları temizlenmelidir.

» Birden çok hastada kullanılan dental ünit ve sandalyesi, dental röntgen cihazı, ışık gibi tıbbi cihazların her hastadan sonra dezenfeksiyonu sağlanmalıdır.  Dezenfeksiyon  için  1/100  sulandırılmış  çamaşır  suyu (Sodyum hipoklorit Cas No: 7681-52-9) ya da klor tablet (ürün önerisine göre)  kullanılabilir.  Klor  bileşikleri  yüzeylerde  korozyon  oluşturabilir. Dayanıklı yüzeyler için kullanılması önerilen bir dezenfektandır. Hassas yüzeyler için %70 lik alkol bir dakika bekletilerek yüzey dezenfeksiyonu için kullanılabilir. Hasta çıkartıları ile kirlenmiş yüzeylerde öncelikle kâğıt havlu kullanarak kırtemizlik, sonrasında 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu (Sodyum hipoklorit Cas No: 7681- 52-9) ya da klor tablet (ürün önerisine göre) ile dezenfeksiyon yapılır, kuruyana kadar beklenir. Uygun olan alet/cihazlarda tek kullanımlık kılıflar ya da şeffaf filmler kullanılmalıdır.

 

 

» 1-3 ünitin yer aldığı tedavi birimlerinde sadece tek ünit aktif olarak kullanılacak şekilde hizmet verilmelidir. 2 ve 3 ünitli tedavi birimlerinde hasta değişimlerinde birim içinde ünitin de değiştirilmesi önerilir.

» 4 veya daha fazla sayıda ünitin yer aldığı tedavi birimlerinde aktif olarak kullanılacak ünitlerin arasında en az 2 metre mesafe olacak şekilde çalışılmalıdır.

» Sağlık kuruluşlarında yoğunluğu azaltacak ve hizmet sunumunu kolaylaştıracak değişiklikler (izole tedavi alanları oluşturulması, kapı, pencere açılması/kapatılması, uygun bekleme alanları oluşturulması gibi) yapılmalıdır.

» Tedavi birimlerinde işlem sırasında sadece o işlem için gerekli malzemeler bulundurulmalıdır.

»   Aerosol üreten işlemler izole alan ve ünitlerde yapılmalıdır. Bu şekilde birimleri olmayan sağlık kuruluşlarında bu konuda çalışmalar yapılarak bu alanlar oluşturulmalıdır.

» Aerosol oluşturan işlem randevuları saatte en fazla 1 hasta olacak şekilde organize edilmeli ve işlem süresi 45 dakikayı geçmemelidir.

» Aerosol oluşturabilecek işlem gerçekleştirileceğinde aerosollere maruz kalabilecek kişi sayısının en az olabileceği şekilde günün programlanması ve aerosol oluşturabilecek işlem randevularının mümkün olduğunca günün son randevusu olması sağlanmalıdır.

»   Elektrokoter ve lazer kullanımı ile oluşan dumanın tahliyesi etkin   bir şekilde sağlanmalı ve bu cihazlar mümkün olan en düşük güçte çalıştırılmalıdır.

» Ortamdaki aerosolün tahliyesi için gerekli tedbirler alınmalı, öncelikle doğal yöntemlerle havalandırma sağlanmalıdır.

» Acil ve zorunlu hizmet kapsamındaki tedaviler için ayrı klinikler oluşturularak randevu süreçlerinin yönetilmesi önerilir.

» Klinik etkinliğinin tam olarak ortaya konulduğu yeterli çalışma olmamasına karşın oksidasyonun SARS-CoV-2 üzerindeki etkisinden faydalanmak üzere tedavilerden önce bir ön uygulama olarak %1,5 hidrojen peroksit veya %0,2 povidon’un gargara olarak kullanılması önerilmektedir.

» COVID-19 enfeksiyonunun damlacık veya aerosoller yoluyla yayılması sebebiyle el aletleri ile tedavi yapılmasına öncelik verilmelidir.

 

 

» COVID-19 enfeksiyonunun damlacık veya aerosoller yoluyla yayılmasını minimize etmek için uygun tedavilerde rubber dam kullanılmalıdır.

» Dental tedaviler esnasında bir yardımcı ile birlikte 4 el tekniğinin kullanılması tercih edilmelidir.

» Çapraz enfeksiyonların önlenmesinde ilave fayda sağladığı bilinen anti retraksiyon fonksiyonuna sahip aletlerin kullanılması tercih edilmelidir.

» Dental tedaviler esnasında yüksek hacimli tahliye cihazlarının kullanılması tercih edilmelidir. Tükürük emici kullanımı sırasında oluşabilen geri akışın bir çapraz enfeksiyon kaynağı olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.

» Tedaviler esnasında dikiş atılması gerektiğinde rezorbe olabilen sütur materyalleri tercih edilerek hastaların dikiş aldırmak için tekrar randevu alması engellenmelidir.

» Üç parçalı şırıngalar güçlü enjeksiyon potansiyeline bağlı  olarak  damlacık oluşumunu artırabileceğinden dolayı mümkünse kullanımı minimize edilmelidir.

» Kurum çalışanları dışında ticari firma çalışanlarının da hizmet verdiği dental implant uygulamalarında bu elemanların da diğer sağlık çalışanları gibi uygun KKE kullanması ve bu çalışanların sadece hizmet verecekleri alanlarda ve olabilecek en kısa süre ile bulunmaları, zorunlu haller dışında işlem sırasında dışarı çıkıp tekrar içeri girmemeleri sağlanmalıdır. Yine bu ticari firmalar tarafından kurumlara getirilerek hizmete sunulan implant seti, fizyodispenser vb. alet ve cihazların dezenfeksiyon ve sterilizasyonundan hizmet alan kuruluş sorumlu olmalıdır. Bu alet ve cihazların sağlık kuruluşu tarafından sağlanması önerilir.

» Hastaların işlemleri tamamlandıktan sonra yapılan bilgilendirmeler hastaların sonraki 14 gün içerisinde COVID-19 semptomu ya da bulgusu varlığında hekimine bilgilendirmesini de içermelidir.

 

4.6.        Özel Birimler

 

4.6.1.     Ameliyathane ve Yataklı Servisler

Sağlık kuruluşlarının cerrahi operasyonlara geçişte alınması gereken tedbirler prensipte aynı olsa da bölümlerin yapısı ve donanımı açısından farklılıklar gösterebilir.   Kurumların kapasite ve imkanları çerçevesinde öncelikle kademeli

 

 

bir geçiş dönemi ile başlanması önerilir. Pandemi ile ertelenen girişimlere öncelik verilebileceği gibi olanakların kısıtlı olduğu durumlarda özellikle düşük riskli hastaların (ASA I-II) oluşturduğu günübirlik cerrahiler veya tanısal girişimler planlı operasyonlara geçişte ilk basamağı oluşturabilir.

Cerrahi operasyonlara geçiş hazırlığında il düzeyinde son 14 gün içerisindeki COVID-19 insidansında azalma ile yeni vaka görülme sıklığı dikkate alınmalıdır.

» Kademeli geçişte ameliyatların önceliklendirilmesinde dikkate alınması gereken hasta, hastalık ve cerrahi işleme ait etkenler Tablo 1’de özetlenmiştir.

 

Tablo 2. Normalleşme döneminde ameliyatların önceliklendirilmesinde dikkate alınması gereken hasta, hastalık ve cerrahi işleme ait etkenler

 

 

 

 

 

Hasta    •             Yaş

•             Kronik hastalıklar (KOAH, astım, SVH, KAH, malignite, DM)

•             İmmunsupresyon (kemoterapi, diğer nedenlerle immunsupresif tedavi)

•             COVID-19 veya grip benzeri semptomların varlığı

•             COVID-19 hastası ile son 14 gün içinde temas öyküsü

 

 

Hastalık                •             Ameliyat dışı tedavi seçeneği olup olmaması

•             Ameliyatın gecikmesinin hastalık progresyonuna etkisi

•             Ameliyatın gecikmesinin cerrahi teknikte zorlaşmaya neden olup olmayacağı

 

 

 

 

 

Cerrahi işlem     •             Ameliyat süresi

•             Entübasyon olasılığı

•             Cerrahi alanın riski (baş, boyun, burun-boğaz, solunum yolu, göğüs cerrahisi vb.)

•             Ameliyat sırasında öngörülen kan kaybı miktarı

•             Cerrahi ekipteki kişi sayısı

•             Postoperatif yoğun bakım takibi gerekliliği

•             Postoperatif öngörülen yatış süresi

»   COVID -19 için PCR testi cerrahi işlemden en az 48 saat önce yapılmalıdır. İlk test sonucu negatif olan kişilerde ancak COVID-19 şüphesi yüksek ise, en az 24 saat sonra ikinci testin yapılması önerilir. COVID-19 şüphesi yok ise ikinci test önerilmez. Negatif test sonucu üzerinden 7 gün geçmeden işlem yapılmalıdır.

» Hastanın testi pozitif ve/veya COVID-19 uyumlu semptomları var ise planlı cerrahi ertelenmeli ve hasta pandemi hastanesine yönlendirilmelidir.

 

 

»             Tarama amaçlı olarak asemptomatik hastalarda Toraks BT istenmemelidir.

» Test sonucu negatif olsa bile aerosol oluşturan işlemlerde N95/FFP2 maske, gözlük/yüz koruyucu kullanılmalıdır. https://covid19bilgi.saglik. gov.tr/depo/rehberler/COVID-19_Rehberi.pdf

» COVID-19 pandemi döneminde ameliyathanelerin yönetimi Ameliyathanelerde Alınacak Enfeksiyon Kontrol Önlemleri dokümanına uygun     olarak     yapılmalıdır.     https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/ enfeksiyon-kontorl-onlemleri/COVID19-PandemiDonemindeAmeliyathan elerdeAlinacakEnfeksiyonKontrolOnlemleri.pdf

» Hastanın işlemi yatış yapıldıktan sonra en kısa sürede (mümkün ise aynı günde) gerçekleştirilmeli, işlem öncesi ve sonrası dönemler kısa tutulmalıdır.

» COVID-19 hastaları için ayrılan bölümler ile diğer hastalara hizmet verilecek alanlar açıkça belirlenmelidir. Hasta transferi için araçlar ve yollar tarif edilmelidir.

» Olası/kesin COVID-19 hastaları için ameliyat ve yatış zorunluluğu mevcutsa önceden belirlenmiş alanlarda standart, damlacık ve temas izolasyon önlemlerine uyularak yatırılmalıdır.

» Yatış yapılan hastalar başvurusu sırasında ve yattıkları süre içinde her gün COVID-19 semptom ve bulguları açısından sorgulanmalıdır.

» Hasta ve refakatçilerin yattıkları süre boyunca tıbbi maske takması sağlanmalıdır.

» Hasta ve refakatçiler el hijyeni konusunda bilgilendirilmeli, uygun el antiseptiği her hasta odasında ve koridorlarda kolay ulaşılabilir yerlerde bulunmalıdır.

» Hasta ve refakatçilerin yattıkları süre içinde diğer hasta odalarına veya personel çalışma/dinlenme alanlarına girmemesi ve sık sık kuruluş dışına çıkmamaları konusunda uyarılmalıdır.

» Hasta odaları ve tuvaletleri günlük düzenli olarak ve  kirlenme  oldukça uygun temizlik materyali ile temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. https:// covid19bilgi.saglik.gov.tr/tr/.

» Hasta odaları ve kliniklerdeki tuvaletlerde sıvı sabun, tuvalet kâğıdı ve kâğıt havlu bulunmalıdır.

» Hastaların kullandığı sedye, hasta sandalyesi gibi transferde kullanılan araçların her hasta kullanımından sonra temizlik ve dezenfeksiyonu

 

 

sağlanmalıdır.

»             Hasta ve yakınlarının dışarıdan yiyecek ve içecek getirmesi önlenmelidir.

 

4.6.2.     Radyoloji

» Radyoloji ünitelerine gönderilen tüm hastalara karşı kişisel koruyucu önlemler alınmalıdır.

» Tüm görüntüleme randevuları hasta giriş-çıkış ve oda dezenfeksiyonuna olanak sağlayacak süre göz önüne alarak düzenlenmelidir.

» Hastanın radyoloji bölümünde bulunacağı süreyi en aza indirmek için tetkikler en kısa sürede tamamlanacak şekilde ayarlanmalı, hastayı tetkike almadan önce gerekli hazırlıklar yapılmalı, sonra hasta çağırılmalıdır.

» Her hasta odadan çıkarıldıktan sonra temizlik ve dezenfeksiyon yapılmalıdır. İşlem sonrası odada su ve deterjanla temizlik sonrası hastane dezenfeksiyonunda tercih edilen bir dezenfektan kullanılarak yüzey dezenfeksiyonu sağlanabilir. 1/100 sulandırılmış çamaşır suyu (Sodyum hipoklorit Cas No: 7681-52-9) ya da klor tablet (ürün önerisine göre) kullanılabilir.  Klor  bileşikleri  yüzeylerde  korozyon  oluşturabilir.  Dayanıklı yüzeyler için kullanılması önerilen bir dezenfektandır. Hassas yüzeyler için

%70 lik alkol bir dakika bekletilerek yüzey dezenfeksiyonu için kullanılabilir. Hasta çıkartıları ile kirlenmiş yüzeylerde öncelikle kağıt havlu kullanarak temizlik, sonrasında 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu (Sodyum  hipoklorit Cas No: 7681- 52-9) ya da klor tablet (ürün önerisine göre) ile dezenfeksiyon yapılır, kuruyana kadar beklenir.

» Görüntüleme hizmetlerinde panoramik cihazlar için saatte en fazla 5 ve periapikal cihazlar için saatte en fazla 6 hasta alınması önerilir.

» Sağlık çalışanı mümkünse hastadan en az 1 metre uzakta durmalı, eğer 1 m ve daha yakın olması gerekirse tıbbi maskeye ek olarak önlük, gözlük/yüz koruyucu kullanmalıdır.

» Eldivenin doğru bir şekilde kullanımı, kullanım öncesinde ve kullanım sonrasında el hijyeni sağlanması çok önemlidir. Değiştirilmeyen eldivenler kontaminasyona yol açacağından hasta çevresine dokunmamaya ve el  hijyenine  özen  gösterilmelidir.  Hasta  ve  hasta  çevresine  her  temas sonrasında eldiven değiştirilip el hijyeni sağlanmalıdır.

» Hasta değerlendirmelerinde sıkça kullanılan intraoral radyografilerin tükürük sekresyonunu artırması ve öksürük refleksini uyarması sebebiyle panoramik radyografiler ve konik ışınlı bilgisayarlı tomografilerin kullanımı

 

 

tercih edilmelidir.

» Panoramik cihazlarda bulunan ısırma çubuklarının her hastada değişen tek kullanımlık kılıflar ile kullanılması gereklidir. Hastaların cihaza alın ve çenelerini dayaması sebebiyle her hastadan sonra cihazın dezenfeksiyonu sağlanmalıdır.

» Periapikal röntgen cihazı kullanılırken cihazın kon ucunun hastaya temas etmesi durumunda diğer hastadan önce yüzey dezenfeksiyonu yapılmalıdır.

» Artefakt sebebiyle  gerekebilecek  tekrarlayan  radyografilerden kaçınabilmek için hastaların kullandığı maskelerde metal bulunmamasına özen gösterilmelidir.

» İntraoral grafilerde hastanın filmi tutması gerektiği için eldiven kullanması sağlanmalıdır. Eldiven çıkarıldıktan sonra mutlaka el hijyeni sağlanmalıdır.

» Sağlık çalışanının oje, sakal, takı, saat vb. kullanması KKE kullanımı ve dezenfeksiyon açısından risklidir.

» Çekim sonrası hastaların tüm atık maddeleri tıbbi atık olarak kabul edilmeli ve ortamdan uzaklaştırılmalıdır.

»   Radyoloji ünitelerinin iyi havalandırılması sağlanmalıdır.

 

4.6.3.     Dental Laboratuvarlar

»  Laboratuvar  hizmetleri  sağlık  kuruluşunun  içerisinde   ve/veya   dış hizmet alımı şeklinde kurum dışında yürütülebilmektedir. Bu birimlerde enfeksiyonlardan korunmak amacıyla standart enfeksiyon kontrol önlemlerine uyulması sağlanmalı, çalışanlara bilinç ve farkındalık kazandırılması amacıyla eğitimler yapılmalı ve bu eğitimler kayıt altına alınmalıdır.

» Laboratuvar çalışanları dezenfeksiyon alanında ve laboratuvar çalışma alanında önlük, tıbbi maske, gözlük/yüz koruyucu ve eldiven kullanmalıdır.

» Laboratuvar dışına KKE ile çıkılmamalıdır.

» Laboratuvar çalışma alanlarında yeme-içme faaliyeti yapılmamalı ve yiyecek veya kişisel eşya bulundurulmamalıdır.

»   Laboratuvarların iyi havalandırılması sağlanmalıdır.

» Laboratuvarlarda çalışma odalarından ayrı bir dezenfeksiyon alanı oluşturulmalı ve malzemeler dışarıdan dezenfekte edilmeden gelmişse ilk olarak bu alana gitmeli, dezenfeksiyon işlemi tamamlanınca çalışma

 

 

alanına transferi sağlanmalıdır.

» Dezenfeksiyon alanlarında yüzey kontaminasyonuna engel olmak için malzemelerin altına sıvı geçirmez disposibl örtüler serilmesi önerilir.

» Kurum dışından laboratuvar hizmeti alınıyorsa; ölçü, prova materyalleri, protez, aperey vb. dezenfeksiyonu için sağlık kuruluşu ile laboratuvar arasında bir yazılı prosedür geliştirilmelidir. Bu prosedür ile ölçü aşamasından protezin bitim aşamasına kadar olan süreçte kurumların imkanları çerçevesinde hangi aşamada hangi tarafın sorumlu olduğu açıklanmalıdır. Ölçü alınması, model elde edilmesi, prova ve protez bitim aşamalarında sorumlu olan taraf kontaminasyona engel olmak için işlem yapılır yapılmaz en kısa sürede dezenfeksiyon ve/veya sterilizasyon işlemini gerçekleştirmelidir.

» Bu aşamalarda kullanılan malzemelerin üretici talimatlarına uygun olarak dezenfeksiyonu yapılarak yapısal değişikliğe uğramasına engel olunması sağlanmalıdır.  Dezenfeksiyon  işlemlerinde  bu  materyaller için  uygun ve

T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlı dezenfektanlar kullanılmalıdır.

»  Dezenfekte edilmiş materyal, protez, ölçü vb. kapalı bir kutu ya da kilitli  bir poşet içerisine konulmalı ve üzerine dezenfekte edilmiştir etiketi yapıştırılmalıdır.

» Çapraz enfeksiyon riskinin önüne geçmek amacıyla protezlerin yapımında kullanılan motor başlıklarının dezenfeksiyon ve sterilizasyonu sağlanmalıdır. Polisaj sırasında kullanılan pomza içerisine dezenfektanların katılması ve vakumlu aspirasyon sistemlerinin kullanılması da enfeksiyonun önlenmesi için önerilir.

» Hastanın oral kavitesi ile temas etmiş, üzerine kan veya sekresyon bulunan tüm atıklar tıbbi atık olarak atılmalıdır.

» Laboratuvar hizmeti kurum içinde sağlanıyorsa; standart enfeksiyon kontrol önlemlerine uyulması sağlanmalı ve kurum dışından alınan hizmetlerde uygulanan yukarıdaki prosedürler kurum içinde uygulanmalıdır.

 

4.7.        Ulaşım/Servis Kullanımı

» Personelservislerinde COVID-19 için alınması gereken kurallar belirlenmiştir. https://covid19bilgi.saglik.gov.tr

 

 

4.8.        Yemekhane/Kafeterya

» Yemekhanede masalar ve sandalyeler arası mesafe en az 1 metrede olacak şekilde (tercihen 2 metre) düzenleme yapılmalıdır. Temaslı takibinin kolay yapılabilmesi için; yemek saatleri gruplara göre belirlenmeli ve mümkün ise  aynı  kişilerin  aynı  masada  yemek  yemeleri  sağlanmalıdır.  Çay  içme molalarında da benzer kurallara dikkat edilmelidir.

»   Bardak ve tabak gibi ortak kullanılan eşyalar her kullanım sonrasında su    ve deterjanla yıkanmalı ve sonraki kullanımına kadar temiz bir ortamda saklanmalıdır.

» Mümkünse yiyecek ve içecekler tek kullanımlık kaplarda servis edilmelidir.

»             Açık büfe yemek servisi kullanılmamalıdır. Masalarda açıkta baharat, kürdan, tuz, ekmek bulundurulmamalıdır.

»             Yemekhane görevlileri tıbbi maske ve bone takmalıdır. Eldiven kullanmamalı ancak sık el hijyeni sağlanmalıdır.

»             Yemekhane girişinde lavabo veya el antiseptiği olmalıdır.

 

4.9.        Toplantı/Eğitim Faaliyetlerinin DÜzenlenmesi

» Toplantı ve eğitimlerin uzaktan eğitim, telekonferans gibi yöntemlerle yapılması sağlanmalıdır.

» Toplantı salonlarında yapılması gereken toplantı ve eğitimlerin ise sosyal mesafe kuralları göz önünde bulundurularak iyi havalandırılan salonlarda uzun süre olmayacak şekilde planlanması yapılmalıdır. Toplantı sonrasında salonun havalandırılması ve özellikle sık temas edilen alanlarının uygun temizlik/dezenfeksiyonu sağlanmalıdır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5.            COVID-19 PANDEMİSİNİN HAFİFLEME SÜRECİNDE AİLE SAĞLIĞI MERKEZLERİNDE ALINACAK ÖNLEMLER

 

5.1.        Salgın Döneminde Uygulanacak Genel Önlemler

»             COVID-19 hastalık bilgilendirme ve korunma yöntemlerine ait görseller merkezin görünür yerlerine asılmalıdır.

»             ASM’lere girişlerde personel ve hasta maske takmalıdır.

» ASM’lere müracaatlarda kapı triyajı uygulamasına devam edilmelidir. https:// covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/formlar/COVID19-VAKA-SORGULAMA- KILAVUZU-A4_1.pdf

»  Triyaj sırasında başvuranların kapı önünde (kapı dış alanında, bahçede) en  az 1 (bir) metre aralıklarla beklemeleri sağlanmalı, triyaj soruları sorulmalı ve temassız ateş ölçer ile ölçümü yapılmalıdır.

» Triyajdaki sorulardan herhangi birine “EVET” cevabı verildiğinde derhal kişiye tıbbi maske takılır, birinci basamak sağlık tesisinin COVID-19 için ayrılmış muayene odası/alanına alınır. Burada hasta tekrar değerlendirilerek, ateşi ölçülür. En kısa sürede İl/İlçe Sağlık Müdürlüğü/Toplum Sağlığı Merkezi/ E2-E3 Entegre İlçe Devlet Hastanesi’ne bildirim yapılır ve bu hastalarının sevki İl Sağlık Müdürlüğü tarafından belirlenmiş usullere göre yapılır.

» Bu soruların hepsine “HAYIR” cevabı verildiğinde şikayet/başvuru nedeni yönünde ASM’nin ilgili alanına alınarak değerlendirilir.

» ASM içerisine alınacak kişi sayısı, bekleme alanı büyüklüğüne göre her 4 metrekareye bir kişi düşecek şekilde belirlenir. Belirlenen kişi sayısı ASM dış kapısında ilan edilmelidir.

» İhtiyacı olmayan hastaların refakatçisiz olarak kabul edilmesi önerilir, ancak refakatçi ile geldiyse, mümkünse, hastanın ve en azından refakatçinin sırasını dışarıda açık havada beklemesi risk azaltılması için önerilir.

» ASM bekleme alanlarında hasta ve yakınlarının bekleme alanında oturma düzeni, birbirlerine en az 1 metre mesafe olacak şekilde planlanmalıdır.

» ASM’nin tüm alanlarında (sosyal alanlar, dinlenme odası, toplantı ve eğitim odası dahil) sosyal mesafe korunmalı ve maske kullanılmalıdır.

 

5.2.        Sağlık Çalışanlarının Yönetimi

» Sağlık çalışanlarına COVID-19 belirtileri ve korunma yöntemleri hakkında periyodik eğitimler verilmeli ve verilen eğitimler kayıt altına alınmalıdır.

 

 

» Eğitimler Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan ve yayımlanan rehber ve diğer materyaller ile uyumlu olmalıdır.

» Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan “COVID-19 hastalığına yönelik sağlık kuruluşu, personel ve faaliyet türüne göre kullanılması önerilen koruyucu ekipmanlar” tablosundaki uygulamalara uyulmalıdır. https://covid19bilgi. saglik.gov.tr/depo/enfeksiyon-kontorl-onlemleri/KISISEL_KORUYUCU_ EKIPMAN_KULLANIMI.pdf

» Sağlık kurumlarında sosyal ortam olarak; çalışma ortamı dışında dinlenme, çay içme, yemek yeme ortamları ifade edilmektedir.

» Sağlık kurumu personeli hasta baktığı ortamdan çıkarken KKE’ları uygun şekilde çıkararak el hijyeni sağladıktan sonra (tıbbi maske takılı olarak) sosyal alanlara geçmelidir.

» Sosyal ortamlarda, kişiler arası en az 1 metrelik mesafeyi koruyacak sayıda personelin bulunması sağlanmalı ve maske takılmasına dikkat edilmelidir.

» Tüm sağlık çalışanları COVID-19 belirtileri ve temas öyküsü açısından her gün sorgulanmalıdır.

»   Temaslı   sağlık   personelinin   takibi  T.C.   Sağlık   Bakanlığının   COVID-19 Rehberine göre yapılmalıdır. Rehberdeki güncellemeler takip edilmelidir.

 

5.3.        Havalandırma, Temizlik ve Dezenfeksiyon

»   Pencereler  açılarak  odaların  sık  havalandırılması  sağlanmalıdır.  Merkezi havalandırma  sistemleri  bulunan   kurumların   havalandırması   temiz hava sirkülasyonunu sağlayacak şekilde düzenlenmeli, havalandırma sistemlerinin bakımı ve filtre değişimleri üretici firma önerileri doğrultusunda yapılmalıdır. Vantilatör ve klimalar kullanılmamalıdır.

» El hijyenine dikkat edilmelidir. Eller sık sık yıkanmalıdır. Eller en az 20 saniye boyunca su ve sabunla yıkanmalı, sabun ve suyun olmadığı durumlarda alkol bazlı el antiseptiği ile ovalanmalıdır. Antiseptik içeren sabun kullanmaya gerek yoktur, normal sabun yeterlidir. Lavabolarda sabun ve kağıt havlu ile kolay erişilebilir yerlerde alkol bazlı el antiseptiği bulundurulmalıdır.

» Tuvaletlere el yıkama ve maske kullanımı ile ilgili afişler asılmalıdır.

» Kapaklı ve el teması gerektirmeyen atık kutuları kullanılmalı ve kapalı olması sağlanmalıdır.

» Eldiven kullanımı el temizliği yerine  geçmez.  Yapılan  iş,  eldiven kullanımını gerektirmiyorsa, COVID-19’dan korunmak amacıyla eldiven

 

 

kullanılmamalıdır. Eldiven kullanımı gereksiz bir güven hissi oluşturarak el yıkama sıklığını azaltabilir ve ellerle bulaş riskini arttırabilir.

» Bekleme alanlarının sık ve düzenli temizlik ve dezenfeksiyon işlemleri yapılmalıdır.  Temizlik  ve  dezenfeksiyon  özellikle  elle  sık  temas  edilen yerlere  (elektrik  düğmeleri,  kapı  kolları  vb.)  yoğunlaştırılmalıdır.  Su  ve deterjanla temizlik sonrası dezenfeksiyon  için  1/100  sulandırılmış  (5  litre suya yarım küçük çay bardağı) Sodyum  hipoklorit  içeren  çamaşır suyu (Sodyum hipoklorit Cas No: 7681-52-9) kullanılabilir. Klor bileşikleri yüzeylerde  korozyon  oluşturabilir.  Dayanıklı  yüzeyler  için  kullanılması önerilen bir dezenfektandır. Tuvalet temizliği için 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu (Sodyum hipoklorit Cas No: 7681-52-9) kullanılmalıdır.

» Yüzey temizliği ve dezenfeksiyonu için; virüslere etkinliği gösterilmiş etken maddeleri içeren ve Sağlık Bakanlığı tarafından verilen ‘Biyosidal Ürün Ruhsatı’ bulunan yüzey dezenfektanları kullanılır.

» Klor bileşiklerinin uygun olmadığı bilgisayar klavyeleri, telefon ve diğer cihaz yüzeyleri % 70’lik alkolle silinerek dezenfeksiyon sağlanmalıdır.

» Temizlik yapan personel maske ve eldiven kullanmalıdır.

» Temizlik sonrasında maske ve eldiven çıkartılıp işyerindeki çöpe atılmalı ve el hijyeni sağlanmalıdır. Eller en az 20 saniye boyunca su ve sabunla yıkanmalı, sabun ve suyun olmadığı durumlarda alkol bazlı el antiseptiği ile ovalanmalıdır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6.            COVID-19 KAPSAMINDA E2 VE E3 GRUBU İLÇE DEVLET HASTANELERİNDE (ENTEGRE HASTANE) ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER

COVID-19’un ana bulaşma yolu virüsü taşıyan kişinin konuşma, öksürme ve hapşırması sırasında ortaya çıkan damlacıklardır. Damlacıklarla kirlenen yüzeylerle temas eden ellerin ağız, burun ya da gözlere dokunulması ile de hastalık bulaşabilir. Bu nedenle hem hastane çalışanı hem de başvuran kişiler COVID-19 kapsamında sağlıklarını korumak için aşağıdaki kurallara uymalıdır. COVID-19 Kapsamında Aile Sağlığı Merkezlerinde Alınması Gereken Önlemler ile İlçe Sağlık Müdürlüğü/ Toplum Sağlığı Merkezleri ve Bağlı Kuruluşlarında Alınması Gereken Önlemlere uyulmalıdır.

 

6.1.        Entegre Hastanelerde Alınması Gereken Genel Önlemler

» Hastaneler İl Pandemi Kurulu ve/veya İl Sağlık Müdürlüğünün kararlarını takip ederek hizmetlerini planlamalıdır.

» Entegre hastaneye girişlerde sosyal mesafe kurallarına (en az 1 metre) uyulmalı, girişlerde kişiler sıra ile içeriye alınmalı ve sırada durulması gereken alanlar, aralarında en az 1 metre mesafe olacak şekilde yer işaretleriyle belirlenmelidir.

» Hastanelerin girişine COVID-19 önlemleri ile ilgili afişler (el yıkama, maske kullanımı gibi) asılmalıdır. Hastane girişinde ve ihtiyaç duyulan alanlarda el antiseptiği bulundurulmalıdır.

» Temassız ölçüm yapan ateş ölçerler kullanılmalıdır. Tansiyon manşonları hastalar arasında %70 alkol veya hastanede kullanılan yüzey dezenfektanı ile dezenfekte edilmelidir.

» Hasta ve hasta yakınlarının mümkün ise hastaneye giriş noktasında mümkün değilse poliklinikte COVID-19 bulguları açısından sorgulanması gereklidir.          https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/formlar/COVID19- VAKA-SORGULAMA-KILAVUZU-A4_1.pdf

» COVID-19 şüphesi olan hastalar 2. veya 3. basamak hastaneye yönlendirilmeli,  bu  hastaların  yönetimi  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  COVID-19 Rehberine göre yapılmalıdır.

» COVID-19 pandemisi sırasında verilen eğitimler güncellenerek sürdürülmelidir.  Eğitimler  mümkünse  çevrimiçi  (online)  yapılmalı,  kayıt altına  alınmalı  ve  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  materyallerine  uygun  olmalıdır.

 

 

https://covid19bilgi.saglik.gov.tr.

» Hastane aciline başvuran hastalar için gerekli tedbirler alınarak yoğunluk oluşması engellenmelidir. Acil servis/ünitesinde alınması gereken önlemler “COVID-19 Pandemisinde Normalleşme Döneminde Sağlık Kurumlarında Çalışma Rehberi”ne uygun şekilde olmalıdır.

» Entegre hastanenin tüm alanlarında (sosyal alanlar, dinlenme odası, toplantı ve eğitim odası dâhil) sosyal mesafenin korunmasına ve maske kullanılmasına devam edilmelidir.

»   T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan “COVID-19 hastalığına yönelik sağlık kuruluşu, personel ve faaliyet türüne göre kullanılması önerilen koruyucu ekipmanlar” tablosundaki uygulamalara uygun şekilde davranılmalıdır.                https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/enfeksiyon- kontorl-onlemleri/KISISEL_KORUYUCU_EKIPMAN_KULLANIMI.pdf

» Bekleme alanlarındaki gazete, dergi, broşür, kalem ve kitap gibi eşyalar kaldırılmalıdır.

» Hastane bünyesinde hizmet sunan diş polikliniğine/uzman aile hekimi polikliniğine başvuran hastalar genel alanlarda kalabalık oluşturmaması için ayrı olarak kabul edilmelidir. Ancak bunun sağlanamadığı durumlarda hasta bekleme alanlarında sosyal mesafenin (en az 1 metre mesafe) sağlanması gerekir. Hasta bekleme alanları uygun “sosyal mesafeye” izin vermiyorsa veya hastaların tercih etmesi durumunda kişisel araçlarında veya cep telefonu ile temasa geçebilecekleri şekilde binanın dışında beklemeleri uygundur. Mümkün olduğu kadar randevulu çalışma düzeni sağlanmalıdır.

» Diş polikliniğinde çalışma prosedürü “COVID-19 Pandemisinde Normalleşme Döneminde Sağlık Kurumlarında Çalışma Rehberi” ne göre uygulanmalıdır.

»   Yatan  hastanın  bulunduğu  serviste,  refakatçilerin  durumu  T.C.  Sağlık Bakanlığı talimatlarına uygun şekilde olmalıdır. Hasta ziyareti için mesai saatleri dışında belirlenmiş bir zaman içerisinde sadece hastanede yatan kişinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla tek kişinin ziyaretine izin verilmelidir. Hastanın yardıma ihtiyacı olduğu durumlar (pediatrik hastalar, özel gereksinimi bireyler, yaşlı hastalar vb.) hariç refakatçi kabul edilmemelidir.

» Asansörlerin kullanımı sınırlandırılmalı, kapasitesinin en fazla üçte biri sayıda kişinin binmesine izin verilmeli ve bu sayı asansör girişinde belirtilmelidir. Asansör içerisinde sosyal mesafeyi korumak amacıyla kişilerin durması gereken alanlar, aralarında en az 1 metre mesafe olacak şekilde yer

 

 

işaretleriyle belirlenmelidir.

»   Entegre  hastanelerde  bulunan  ofislerde  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  tarafından hazırlanan “Salgın Yönetimi ve Çalışma Rehberi”nde yer alan “COVID-19 Kapsamında Ofis ve Benzeri İş Yerlerinde Alınması Gereken Önlemler”e uygun hareket edilmelidir.

 

6.2.        Entegre Hastanelere Başvuran Kişilerde Alınması Gereken Önlemler

» Hasta ve hasta yakınlarının mümkün ise hastaneye giriş noktasında mümkün değilse poliklinikte COVID-19 bulguları açısından sorgulanması gereklidir.          https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/formlar/COVID19- VAKA-SORGULAMA-KILAVUZU-A4_1.pdf

» Girişte görünür bir yere uyulması gereken kuralları açıklayan bilgilendirme afişleri asılmalıdır.

»             Hastaneye başvuranlar ile çalışanlar arasında sosyal mesafe korunmalıdır.

» Hastaneye girmeden önce maske takılmalıdır. Maske kullanım kurallarına uyulmalıdır. Hastane içinde de maske çıkarılmamalıdır.

» Hastaların çevreye temas olasılığının yüksek olduğu yerlerde el antiseptiği bulundurulmalıdır.

 

6.3.        Entegre Hastanelerde Çalışan Sağlık Personeline Yönelik Önlemler

» Sağlık personelinin COVID-19’un bulaşma yolları ve korunma önlemleri hususunda bilgilenmesi sağlanmalıdır.

» Sağlık personeli ve diğer personelin günlük ateş, öksürük, soğuk algınlığı, vücut ağrıları, ishal, halsizlik ve son iki hafta içinde herhangi bir yere seyahat öyküsü, kişisel koruyucu ekipman kullanmadan COVID-19 hastası ile teması sorgulanmalı  ve  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  COVID-19  Rehberine  göre  durum yönetilmelidir.      https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/rehberler/covid- 19-rehberi/COVID-19_REHBERI_TEMASLI_TAKIBI_EVDE_HASTA_IZLEMI_ VE_FILYASYON.pdf

» Sağlık personeli, ailesi veya yakın çevresinde COVID-19 bulguları ve son iki hafta içinde herhangi bir yere seyahat öyküsü açısından sorgulanmalı, gerektiğinde Sağlık Çalışanı COVID-19 Temas/Vaka İzlem Formu doldurulmalıdır.

» Pandemi dönemi boyunca sağlık çalışanları zorunlu olmadıkça yüksek riskli bölgelere seyahat etmemelidir.

 

 

» Sağlık personelinin tümü kuralına uygun tıbbi maske takmalı, maske nemlendikçe ya da kirlendikçe değiştirilmeli, değiştirilmesi öncesinde ve sonrasında el antiseptiği kullanılmalıdır.

»   Sağlık  personelinin  el hijyenine  dikkat  etmesi  sağlanmalıdır.  El hijyenini sağlamak için, eller en az 20 saniye boyunca su ve sabunla yıkanmalı, su ve sabunun olmadığı durumlarda alkol bazlı el antiseptiği kullanılmalıdır. Antiseptik içeren sabun kullanmaya gerek yoktur, normal sabun yeterlidir.

» Eldiven kullanımı el temizliği yerine  geçmez.  Yapılan  iş,  eldiven kullanımını gerektirmiyorsa, COVID-19’dan korunmak amacıyla eldiven kullanılmamalıdır.

» Sağlık personeli dinlenme alanlarında en az 1 metrelik sosyal mesafeyi korumalı ve maske takmayı sürdürmelidir. Yemek yerken ya da su/çay/ kahve içilirken, maske çıkarılacağı için bunun yapıldığı kapalı alanda aynı anda birden fazla kişinin olmaması sağlanmalıdır.

 

6.4.        Entegre Hastanelerin Soyunma Odalarında Alınması Gereken Önlemler

»             Girişlere el antiseptiği konulmalıdır.

»             Sosyal mesafeye uyumun sağlanacağı düzenlemeler yapılmalıdır.

»             Odalar sık sık havalandırılmalıdır.

»             Dolap kolları ve askıların her kullanımdan sonra temizlenmesi sağlanmalıdır.

» Sağlık çalışanlarının iş elbiseleri ile günlük kıyafetlerinin farklı yerlerde saklanabilmesi için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.

 

6.5.        Entegre Hastanelerin Yemekhanelerinde Alınması Gereken Önlemler

»             Yemekhane girişlerine el antiseptiği konulmalıdır.

» Yemekhanede masalar ve sandalyeler arası mesafe en az 1 metre olacak şekilde düzenleme yapılmalıdır.

» Temaslı takibinin kolay yapılabilmesi için; yemek saatleri çalışanlar gruplara bölünerek belirlenmeli ve mümkün ise aynı kişilerin aynı masada yemek yemeleri sağlanmalıdır. Çay içme molalarında da benzer kurallara dikkat edilmelidir.

» Yemek öncesinde ve sonrasında ellerin bol su ve sabun ile en az 20  saniye boyunca yıkanması ve tek kullanımlık havlu ile ellerin kurulanması gibi kişisel hijyen kurallarının uygulanmasına imkân veren düzenlemeler

 

 

yapılmalıdır.

»             Baharat, kürdan, tuz vb. malzemelerin tek kullanımlık olacak şekilde sunulması sağlanmalıdır.

»             Yemekhane görevlileri kişisel hijyen kurallarına uygun davranmalı ve maske takmalıdır.

»             Masada yeme ve içme dışında maske takılmalıdır.

 

6.6.        Entegre               Hastanelerin      Temizlenmesi,  Dezenfeksiyonu              ve Havalandırılması

»             Kurumlarda her gün düzenli olarak temizlik yapılmalıdır. Sık kullanılan alan ve malzemeler daha sık temizlenmelidir.

»             Yer ve yüzeylerin temizliğinde nemli silme-paspaslama tercih edilmelidir.

Toz çıkaran fırça ile süpürme işlemlerinden kaçınılmalıdır.

» Kurum temizliğinde özellikle sık  dokunulan  yüzeylerin  (kapı  kolları, telefon ahizeleri, masa yüzeyleri, fiziksel aktivite salonunda bulunan aletler gibi) temizliğine dikkat edilmelidir. Su ve deterjanla temizlik sonrası dezenfeksiyon için 1/100 sulandırılmış (5 litre suya yarım küçük çay bardağı) çamaşır suyu (Sodyum hipoklorit Cas No: 7681-52-9) kullanılabilir. Hasta çıkartıları ile kirlenmiş alanlarda 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu (Sodyum hipoklorit Cas No: 7681-52-9) ya da klor tablet (ürünün kullanma önerisine göre) kullanılır. Klor bileşikleri yüzeylerde korozyon oluşturabilir. Bu nedenle korozyona dayanıklı yüzeyler için kullanılması önerilir.

» Klor bileşiklerinin uygun olmadığı vücut analiz cihazları, boy ölçer, bilgisayar klavyeleri, telefon ve diğer cihaz yüzeyleri %70’lik alkolle veya virüslere etkinliği gösterilmiş etken maddeleri içeren, yer ve yüzey dezenfeksiyonu için; virüslere etkinliği gösterilmiş etken maddeleri içeren ve Sağlık Bakanlığı tarafından verilen ‘Biyosidal Ürün Ruhsatı’ bulunan yüzey dezenfektanları kullanılabilir.     http://cbs.cevresaglik.gov.tr/cevresaglik/Biyosidal/ Dezenfektan.aspx

» Temizlik bezleri kullanım alanına göre ayrılmalı ve her kullanım sonrası  uygun şekilde temizlenmelidir. Yıkanabilen, tekrar kullanılan temizlik malzemelerinin en az 60 0C’de yıkanması önerilir.

» Tuvaletlere el yıkama ile ilgili afişler asılmalıdır.

»   Tuvaletlere tuvalet kâğıdı ve tek kullanımlık kâğıt havlu konulmalıdır. Hava ile el kurutma cihazları çalıştırılmamalıdır.

 

 

»   Tuvaletlerde   sıvı   sabun   bulundurulmalı  ve   devamlılığı   sağlanmalıdır.

Antiseptik içeren sabun gerekli değildir.

» Tuvaletlerdeki bataryalar ve sabunluklar mümkünse fotoselli olmalıdır.

» Tuvalet dezenfeksiyonu için 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu (Sodyum hipokloritCas No: 7681-52-9) kullanılmalıdır.

»   Temizlik yapan personelin tıbbi maske ve eldiven kullanması sağlanmalıdır. Temizlik sonrasında personel maske ve eldivenlerini çıkarıp atık kutusuna atmalı, ellerini en az 20 saniye boyunca su ve sabunla yıkamalıdır.

» Merkezi havalandırma sistemleri bulunan kurumların havalandırması doğal hava sirkülasyonunu sağlayacak şekilde düzenlenmeli, havalandırma sistemlerinin bakımı ve filtre değişimleri üretici firma önerileri doğrultusunda yapılmalıdır. Klima ve vantilatörler kullanılmamalıdır. T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan “Salgın Yönetimi ve Çalışma Rehberi”nde yer alan “COVID-19 Kapsamında Klima/İklimlendirme Sistemlerinde Alınacak Önlemler”e uygun hareket edilmelidir.

»   Pencereler açılarak odaların sık havalandırılması sağlanmalıdır.

»   Hizmet  araçlarının  temizlik  ve  dezenfeksiyonunda  T.C.  Sağlık  Bakanlığı tarafından hazırlanan “Salgın Yönetimi ve Çalışma Rehberi”nde yer alan “Personel Servis Araçlarıyla İlgili Alınması Gereken Önlemler” ile ilgili uyarılar dikkate alınmalıdır.

»   Ambulans temizliği ve dezenfeksiyonu için T.C. Sağlık Bakanlığı COVID-19 Rehberinde yer alan kurallar geçerlidir.

 

6.7.        Entegre Hastanelerde Atık Yönetimi

»   Entegre  Hastanelerde  atık  yönetimi  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  COVID-19  atık yönetimi dokümanına göre yapılmalıdır.

 

 

7.            COVID-19 KAPSAMINDA İLÇE SAĞLIK MÜDÜRLÜKLERİ / TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZLERİ VE BAĞLI KURULUŞLARINDA ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER

COVID-19’un ana bulaşma yolu virüsü taşıyan kişinin konuşma, öksürme ve hapşırması sırasında ortaya çıkan damlacıklardır. Damlacıklarla kirlenen yüzeylerle temas eden ellerin ağız, burun ya da gözlere dokunulması ile de hastalık bulaşabilir. Bu nedenlerle İlçe Sağlık Müdürlükleri/Toplum Sağlığı Merkezleri ve Bağlı Kuruluşlarında (ÇEKÜS, KETEM, Enfeksiyon Kontrol, İSG, Diyabet ve Obezite Birimleri, Göçmen Sağlığı Merkezleri ve Sağlık Evleri) hem kurum çalışanları hem de başvuran kişiler COVID-19 kapsamında sağlıklarını korumak için aşağıdaki kurallara uymalıdır. Kişilere yönelik doğrudan sağlık hizmeti sunulan bağlı kuruluşlar (ÇEKÜS, KETEM, Enfeksiyon Kontrol, Diyabet ve Obezite Birimleri); Sağlıklı Hayat Merkezlerinden (SHM) bağımsız hizmet binalarında bulunuyorsa SHM’ler için COVID-19  kapsamında  alınması  gereken  önlemlere  göre  hizmet  sunulmalıdır. Tüberküloz hastaları için solunum izolasyonuna yönelik önlemler alınmaktadır. Bu önlemler COVID-19 için yeterlidir.

 

7.1.        İlçe Sağlık MÜdÜrlÜkleri / Toplum Sağlığı Merkezleri Ve Bağlı Kuruluşlarında Alınması Gereken Genel Önlemler

» İl Pandemi Kurulu ve/veya İl Sağlık Müdürlüğünün kararlarını takip ederek hizmetlerini planlamalıdır.

» Kurum girişlerinde sosyal mesafe kurallarına (en az 1 metre) uyulmalı, girişlerde kişiler sıra ile içeriye alınmalı ve sırada durulması gereken alanlar, aralarında en az 1 metre mesafe olacak şekilde yer işaretleriyle belirlenmelidir.

» Kurumlara müracaatlarda kapı triyajı uygulamasına devam edilmeli, başvuran kişi ve yakınlarının mümkün ise bina giriş noktasında mümkün değilse uygun bir yerde COVID-19 bulguları açısından sorgulanması gereklidir.       COVID-19 şüphesi olan hastalar 2. veya 3. basamak hastaneye yönlendirilmeli,  bu  hastaların  yönetimi  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  COVID-19 Rehberine    göre    yapılmalıdır.    https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/ formlar/COVID19-VAKA-SORGULAMAKILAVUZU-A4_1.pdf

» Triyajdaki sorulardan herhangi birine “EVET” cevabı verildiğinde derhal kişiye tıbbi maske takılarak, birinci basamak sağlık tesisinin COVID-19 için ayrılmış muayene odası/alanına alınmalıdır. Burada hasta tekrar değerlendirilerek, ateşi ölçülmeli, en kısa sürede İl/İlçe Sağlık Müdürlüğüne bildirim yapılmalıdır. Bu hastalarının sevki İl Sağlık Müdürlüğü tarafından belirlenmiş

 

 

usullere göre yapılmalıdır.

» Bina girişine COVID-19 önlemleri ile ilgili afişler (el yıkama, maske kullanımı gibi) asılmalıdır. Bina girişinde ve ihtiyaç duyulan alanlarda el antiseptiği bulundurulmalıdır.

» Kurumlarda danışmanlık birimlerine gelen danışanlar ile danışmanlar sosyal mesafeye (en az 1 metre) dikkat ederek bireysel danışmanlık/ terapi hizmetlerini vermeli, sosyal mesafe kurallarına uyulmalıdır. Görüşme esnasında maske takılmaya devam edilmelidir. Beslenme danışma birimlerinde kişilerin temas ettiği alanlar (boy ölçer, vücut analiz cihazı, tansiyon ölçer manşonu, masa, sandalye vb.) her görüşme sonrasında

%70’lik alkol ile veya yüzey temizliği ve dezenfeksiyonu için virüslere etkinliği gösterilmiş etken maddeleri içeren ve Sağlık Bakanlığı tarafından ‘Biyosidal Ürün Ruhsatı’ verilmiş yüzey dezenfektanları kullanılmalıdır. Randevu sıklığı bu işlem için ayrılacak süre dikkate alınarak belirlenmelidir.

» İlçe Sağlık Müdürlükleri/Toplum Sağlığı Merkezleri ve Bağlı Kuruluşlarınca yapılan eğitimler çevrimiçi (online) eğitim olarak verilmeli, toplu eğitimler yapılmamalı ve eğitim içeriği T.C. Sağlık Bakanlığı materyallerine uygun olmalıdır. https://covid19bilgi.saglik.gov.tr.

» Kurumlara alınacak kişi sayısı, bekleme alanı büyüklüğüne göre her 4 metrekareye bir kişi düşecek şekilde belirlenmeli, belirlenen sayıda kişi içeriye alınmalıdır.

» Bekleme alanlarında gazete, dergi, broşür, kalem ve kitap gibi eşyalar kaldırılmalıdır.

» İlçe Sağlık Müdürlükleri / Toplum Sağlığı Merkezleri Ve Bağlı Kuruluşlarının tüm alanlarında (sosyal alanlar, dinlenme odası, toplantı ve eğitim odası dahil) sosyal mesafenin korunmasına dikkat edilmeli ve maske kullanılması sağlanmalıdır.

»   T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan “COVID-19 hastalığına yönelik sağlık kuruluşu, personel ve faaliyet türüne göre kullanılması önerilen koruyucu ekipmanlar” tablosundaki uygulamalara uygun şekilde davranılmalıdır.                https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/enfeksiyon- kontorl-onlemleri/KISISEL_KORUYUCU_EKIPMAN_KULLANIMI.pdf

» Sosyal alanlarda masalar ve sandalyeler arası mesafe en az 1 metrede olacak şekilde düzenleme yapılmalıdır.

»             Asansörlerin kullanımı sınırlandırılmalı, kapasitesinin en fazla üçte biri sayıda

 

 

kişinin binmesine izin verilmeli ve bu sayı asansör girişinde belirtilmelidir. Asansör içerisinde sosyal mesafeyi korumak amacıyla kişilerin durması gereken alanlar, aralarında en az 1 metre mesafe olacak şekilde yer işaretleriyle belirlenmelidir.

»   Kurumlarda bulunan ofislerde, T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan “Salgın Yönetimi ve Çalışma Rehberi”nde yer alan “COVID-19 Kapsamında Ofis ve Benzeri İş Yerlerinde Alınması Gereken Önlemler”e uygun hareket edilmelidir.

» COVID-19 salgın döneminde mamografi ünitelerinde alınması gereken önlemler, COVID-19 Radyoloji Ünitelerinde Enfeksiyon Kontrolü dokümanına göre uygulanmalıdır.

» Taşımalı Sistem ile toplu Taramaya Gelen Danışanlar için Alınması Gereken Önlemler

» Araçlara binmeden ateş ölçümü ve semptom sorgulaması yapılmalıdır. Ateş, öksürük, burun akıntısı, solunum sıkıntısı belirtileri olan, COVID-19 vakası veya temaslısı olanlar araca alınmamalı, tıbbi maske takılarak bir sağlık kurumuna yönlendirilmelidir.

» Araçlar, özellikle sık temas edilen yüzeyleri başta olmak üzere su ve deterjanla temizlenmelidir.

»   Araçların girişlerine el antiseptiği konulmalıdır.

» Araçta sürücü dahil herkes maske takmalıdır.

» Araçlarla transferi yapılan danışanların, servislerde yan koltuk boş kalacak ve arka arkaya gelinmeyecek şekilde çapraz düzende oturtulması sağlanmalıdır.

»   Araçların  her  sefer  sonrası  temizliğinde,  T.C.  Sağlık  Bakanlığı tarafından hazırlanan “Salgın Yönetimi ve Çalışma Rehberi”nde yer alan Personel Servis Araçlarıyla İlgili Alınması Gereken Önlemler ile ilgili uyarılar dikkate alınmalıdır.

» Mobil KETEM ve tüberküloz mobil tarama hizmetlerinin sunumu sırasında da yukarıdaki önlemler geçerlidir.

 

7.2.        İlçe Sağlık MÜdÜrlÜkleri / Toplum Sağlığı Merkezleri ve Bağlı Kuruluşlarına Başvuran Kişilere Yönelik Alınması Gereken Önlemler

» Kuruma girişte ateş ölçümü yapılmalı, ateşi 38 0C’dan yüksek olanlar, öksürük, burun akıntısı, solunum sıkıntısı belirtileri olan, COVID-19 vakası

 

 

veya temaslısı kuruma alınmamalıdır. Bu kişilere tıbbi maske takılarak T.C. Sağlık Bakanlığı COVID-19 Rehberine göre vaka yönetilmelidir.

» Girişte görünür bir yere uyulması gereken kuralları açıklayan bilgilendirme afişleri asılmalıdır.

»   Kuruma kişilerin tek başlarına girmeleri sağlanmalıdır. Engelli kişiler veya 18 yaş altı ya da 65 yaş üstü bireyler için birden fazla refakatçi kabul edilmemelidir.

»   Kuruma başvuranlar ile çalışanlar arasında sosyal mesafe korunmalıdır.

» Kuruma girmeden önce maske takılmalıdır. Maske kullanım kurallarına uyulmalıdır. Bina içinde de maske çıkarılmamalıdır.

» Kişilerin çevreye temas olasılığının yüksek olduğu yerlerde el antiseptiği bulundurulmalıdır.

 

7.4.        İlçe Sağlık MÜdÜrlÜkleri / Toplum Sağlığı Merkezleri ve Bağlı Kuruluşlarında Çalışan Sağlık Personeline Yönelik Alınması Gereken Önlemler

» Sağlık personelinin COVID-19’un bulaşma yolları ve korunma önlemleri hususunda bilgilenmesi sağlanmalıdır.

» Sağlık personeli ve diğer personelin günlük ateş, öksürük, soğuk algınlığı, vücut ağrıları, ishal, halsizlik ve son iki hafta içinde herhangi bir yere seyahat öyküsü, kişisel koruyucu ekipman kullanmadan COVID-19 hasta teması sorgulanmalı ve T.C. Sağlık Bakanlığı COVID-19 Rehberine göre vaka yönetimi yapılmalıdır.

» Sağlık personeli, ailesi veya yakın çevresinde COVID-19 bulguları ve son iki hafta içinde herhangi bir yere seyahat öyküsü açısından sorgulanmalı, gerektiğinde Sağlık Çalışanı için COVID-19 Temas/Vaka İzlem Formu doldurulmalıdır.

» Pandemi dönemi boyunca sağlık çalışanları zorunlu olmadıkça yüksek riskli bölgelere seyahat etmemelidir.

» Sağlık personelinin tümü kuralına uygun maske takmalı, maske nemlendikçe ya da kirlendikçe değiştirilmeli, değiştirilmesi öncesinde ve sonrasında el antiseptiği kullanılmalıdır.

»   Sağlık  personelinin  el hijyenine  dikkat  etmesi  sağlanmalıdır.  El hijyenini sağlamak için, eller en az 20 saniye boyunca su ve sabunla yıkanmalı, su ve sabunun olmadığı durumlarda alkol bazlı el antiseptiği kullanılmalıdır.

 

 

Antiseptik içeren sabun kullanmaya gerek yoktur, normal sabun yeterlidir.

» Eldiven kullanımı el temizliği yerine  geçmez.  Yapılan  iş,  eldiven kullanımını gerektirmiyorsa, COVID-19’dan korunmak amacıyla eldiven kullanılmamalıdır.

» Sağlık personeli dinlenme alanlarında en az 1 metrelik sosyal mesafeyi korumalı ve maske takmayı sürdürmelidir. Yemek yerken ya da su/çay/ kahve içilirken, maske çıkarılacağı için bunun yapıldığı kapalı alanda aynı anda birden fazla kişinin olmaması sağlanmalıdır.

» Üreme Sağlığı Yöntemleri Danışmanlık ve RİA Uygulama Odasında enfeksiyon önleme basamaklarına uygun hizmet sunumu sağlanmalıdır.

 

7.5.        İlçe   Sağlık   MÜdÜrlÜkleri/Toplum   Sağlığı   Merkezleri   ve   Bağlı Kuruluşları Soyunma Odalarında Alınması Gereken Önlemler

»             Girişlere el antiseptiği konulmalıdır.

»             Sosyal mesafeye uyumun sağlanacağı düzenlemeler yapılmalıdır.

»             Odalar sık sık havalandırılmalıdır.

»             Dolap kolları ve askıların her kullanımdan sonra temizlenmesi sağlanmalıdır.

» Sağlık çalışanlarının iş elbiseleri ile günlük kıyafetlerinin farklı yerlerde saklanabilmesi için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.

 

7.6.        İlçe   Sağlık   MÜdÜrlÜkleri/Toplum   Sağlığı   Merkezleri   ve   Bağlı Kuruluşları Yemekhanelerde Alınması Gereken Önlemler

»             Yemekhane girişlerine el antiseptiği konulmalıdır.

» Yemekhanede masalar ve sandalyeler arası mesafe en az 1 metre olacak şekilde düzenleme yapılmalıdır.

» Temaslı takibinin kolay yapılabilmesi için; yemek saatleri gruplara bölünerek belirlenmeli ve mümkün ise aynı kişilerin aynı masada yemek yemeleri sağlanmalıdır. Çay içme molalarında da benzer kurallara dikkat edilmelidir.

» Yemek öncesinde ve sonrasında ellerin bol su ve sabun ile en az 20  saniye boyunca yıkanması ve tek kullanımlık havlu ile ellerin kurulanması gibi kişisel hijyen kurallarının uygulanmasına imkân veren düzenlemeler yapılmalıdır.

» Baharat, kürdan, tuz vb. malzemelerin tek kullanımlık olacak şekilde sunulması sağlanmalıdır.

» Yemekhane görevlileri kişisel hijyen kurallarına uygun davranmalı ve maske

 

 

takmalıdır.

»             Masada yeme ve içme dışında maske takılmalıdır.

 

7.7.        İlçe Sağlık MÜdÜrlÜkleri /Toplum Sağlığı Merkezleri ve Bağlı Kuruluşları Personel Servis Araçlarında Alınması Gereken Önlemler

»   Personel  Servis  Araçlarında  Alınması   Gereken   Önlemler,  T.C.   Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan “Salgın Yönetimi ve Çalışma Rehberi”nde yer alan Personel Servis Araçlarıyla İlgili Alınması Gereken Önlemler ile ilgili dokümanına göre yapılmalıdır.

»   Ambulansı olan işletmelerde ambulansın dezenfeksiyonu için T.C. Sağlık Bakanlığı COVID-19 Rehberinde yer alan kurallar geçerlidir.

 

7.8.        İlçe   Sağlık   MÜdÜrlÜkleri/Toplum   Sağlığı   Merkezleri   ve   Bağlı Kuruluşlarının Temizlenmesi, Dezenfeksiyonu ve Havalandırılması

»             Kurumlarda her gün düzenli olarak temizlik yapılmalıdır. Sık kullanılan alan ve malzemeler daha sık temizlenmelidir.

»             Yer ve yüzeylerin temizliğinde nemli silme-paspaslama tercih edilmelidir.

Toz çıkaran fırça ile süpürme işlemlerinden kaçınılmalıdır.

» Kurum temizliğinde özellikle sık dokunulan yüzeylerin (kapı kolları, telefon ahizeleri, masa yüzeyleri, fiziksel aktivite salonunda bulunan aletler gibi) temizliğine dikkat edilmelidir. Su ve deterjanla temizlik sonrası dezenfeksiyon için 1/100 sulandırılmış (5 litre suya yarım küçük çay bardağı) çamaşır suyu (Sodyum hipoklorit) kullanılabilir. Klor bileşikleri yüzeylerde korozyon oluşturabileceği için bu solüsyon, korozyona dayanıklı yüzeylerde kullanıma daha uygundur.

» Klor bileşiklerinin uygun olmadığı vücut analiz cihazları, boy ölçer, bilgisayar klavyeleri, telefon ve diğer cihaz yüzeyleri %70’lik alkolle (veya Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış antiviral etkili yüzey dezenfektanları ile) silinerek dezenfeksiyon sağlanmalıdır.

» Yer ve yüzey dezenfeksiyonu için; virüslere etkinliği gösterilmiş etken maddeleri içeren ve Sağlık Bakanlığı tarafından verilen ‘Biyosidal Ürün Ruhsatı’ bulunan yüzey dezenfektanları kullanılabilir. http://cbs.cevresaglik. gov.tr/cevresaglik/Biyosidal/Dezenfektan.aspx

» Temizlik bezleri kullanım alanına göre ayrılmalı ve her kullanım sonrası  uygun şekilde temizlenmelidir. Yıkanabilen, tekrar kullanılan temizlik malzemelerinin en az 60 0C’de yıkanması önerilir.

 

 

»             Tuvaletlere el yıkama ve maske kullanımı ile ilgili afişler asılmalıdır.

»             Tuvaletlere tuvalet kağıdı ve tek kullanımlık kâğıt havlu konulmalıdır. Hava ile el kurutma cihazları çalıştırılmamalıdır.

»             Tuvaletlerde   sıvı   sabun   bulundurulmalı  ve   devamlılığı   sağlanmalıdır.

Antiseptik içeren sabun gerekli değildir.

»             Tuvaletlerdeki batarya ve sabunluklar mümkünse fotoselli olmalıdır.

» Tuvalet dezenfeksiyonu için 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu (Sodyum hipoklorit) kullanılmalıdır.

»   Temizlik yapan personelin tıbbi maske ve eldiven kullanması sağlanmalıdır. Temizlik sonrasında personel maske ve eldivenlerini çıkarıp kişisel koruyucu ekipman atık kutusuna atmalı, ellerini en az 20 saniye boyunca su ve sabunla yıkamalıdır.

» Merkezi havalandırma sistemleri bulunan kurumların havalandırması doğal hava sirkülasyonunu sağlayacak şekilde düzenlenmeli, havalandırma sistemlerinin bakımı ve filtre değişimleri üretici firma önerileri doğrultusunda yapılmalıdır. Klima ve vantilatörler kullanılmamalıdır. T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan “Salgın Yönetimi ve Çalışma Rehberi”nde yer alan “COVID-19 Kapsamında Klima/İklimlendirme Sistemlerinde Alınacak Önlemler”e uygun hareket edilmelidir.

»   Kurumlarda pencereler açılarak odaların sık havalandırılması sağlanmalıdır.

»   Hizmet  araçlarının  temizlik  ve  dezenfeksiyonunda  T.C.  Sağlık  Bakanlığı tarafından hazırlanan “Salgın Yönetimi ve Çalışma Rehberi”nde yer alan “Personel Servis Araçlarıyla İlgili Alınması Gereken Önlemler” ile ilgili uyarılar dikkate alınmalıdır.

 

7.9.        İlçe   Sağlık   MÜdÜrlÜkleri/Toplum   Sağlığı   Merkezleri   ve   Bağlı Kuruluşlarının Atık Yönetimi

»   Kurumlarda  atık  yönetimi  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  COVID-19  atık  yönetimi dokümanına göre yapılmalıdır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8.            COVID-19 KAPSAMINDA SAĞLIKLI HAYAT MERKEZLERİNDE ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER

COVID-19’un ana bulaşma yolu virüsü taşıyan kişinin konuşma, öksürme ve hapşırması sırasında ortaya çıkan damlacıklardır. Damlacıklarla kirlenen yüzeylerle temas eden ellerin ağız, burun ya da gözlere dokunulması ile de hastalık bulaşabilir. Bu nedenle hem Sağlıklı Hayat Merkezi (SHM) çalışanı hem de başvuran kişiler COVID-19 kapsamında sağlığını korumak için aşağıdaki kurallara uymalıdır.

 

8.1.        SHM’lerde Alınması Gereken Genel Önlemler

» SHM’ler İl Pandemi Kurulu ve/veya İl Sağlık Müdürlüğünün kararlarını takip ederek hizmetlerini planlamalıdır.

» Girişlerde sosyal mesafe kurallarına (en az 1 metre) uyulmalı, girişlerde kişiler sıra ile içeriye alınmalı ve sırada durulması gereken alanlar, aralarında en az 1 metre mesafe olacak şekilde yer işaretleriyle belirlenmelidir.

» Merkez girişine COVID-19 önlemleri ile ilgili afişler (el yıkama, maske kullanımı gibi) asılmalıdır. Girişte ve ihtiyaç duyulan alanlarda el antiseptiği bulundurulmalıdır.

» SHM’ye girmeden önce maske takılmalıdır. Maske kullanım kurallarına uyulmalıdır. SHM içinde de maske çıkarılmamalıdır.

» SHM’lere müracaatlarda kapı triyajı uygulamasına devam edilmelidir. https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/formlar/COVID19-VAKA- SORGULAMAKILAVUZU-A4_1.pdf

» Triyajdaki sorulardan herhangi birine “EVET” cevabı verildiğinde derhal kişiye tıbbi maske takılıp birinci basamak sağlık tesisinin COVID-19 için ayrılmış muayene odası/alanına alınmalıdır. Burada hasta tekrar değerlendirilerek, ateşi ölçülür. En kısa sürede İl/İlçe Sağlık Müdürlüğüne bildirim yapılır ve bu hastaların sevki İl Sağlık Müdürlüğü tarafından belirlenmiş usullere göre yapılır.

» Girişte görünür bir yere uyulması gereken kuralları açıklayan bilgilendirme afişleri asılmalıdır.

»   SHM’lere  kişilerin  tek  başlarına  girmeleri  sağlanmalıdır.  Engelli  kişilere veya 18 yaş altı ya da 65 yaş üstü bireylere birden fazla refakatçi kabul edilmemelidir.

»   SHM’ye başvuranlar ile çalışanlar arasında sosyal mesafe korunmalıdır.

 

 

» SHM’de diyetisyen, psikolog, çocuk gelişimci, sosyal çalışmacı ve fizyoterapi danışmanlık birimlerine gelen danışanlar ile Üreme Sağlığı Yöntemleri Danışmanlık Odasına danışmanlık veya uygulama hizmeti almaya gelenler ile danışmanlar sosyal mesafeye (en az 1 metre) dikkat etmeli ve görüşmeler esnasında maske takılmaya devam edilmelidir. Bireysel danışmanlık/terapi hizmetleri verilmeli, çift/grup danışmanlığı yapılmamalıdır.

» Psikososyal görüşmeler en kısa sürede yapılmalı, görüşme aralarında odanın penceresi açılarak havalandırılması sağlanmalıdır. Sık dokunulan yüzeyler uygun  şekilde  temizlenmelidir.  Psikososyal  danışmanlıkta bir danışmanın günlük vaka sayısı 6’yı geçmemelidir (Her birinin kendi görüşme odasının olduğu varsayılarak bu sayı verilmiştir;  görüşme  odası ortak kullanılan oda ise bu sayı oda için geçerli olmalıdır).

» Beslenme danışma birimlerinde kişilerin temas ettiği alanlar (boy ölçer, vücut analiz cihazı, masa, sandalye vb.) her görüşme sonrasında %70’lik alkol ile veya yüzey temizliği ve dezenfeksiyonu için; virüslere etkinliği gösterilmiş etken maddeleri içeren ve T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından verilen ‘Biyosidal Ürün Ruhsatı’ bulunan yüzey dezenfektanları kullanılarak dezenfekte edilmelidir. Randevu sıklığı bu işlem için ayrılacak süre dikkate alınarak belirlenmelidir.

» Fizyoterapist ile fiziksel aktivite ve egzersiz salonu kullanımı bireysel danışmanlık şeklinde olmalı, toplu seanslaryapılmamalıdır. Fizyoterapist danışanına 1 metreden yakın temas etme durumunda tıbbi maskeye ek olarak gözlük/yüz koruyucu kullanmalıdır.

» Koruyucu ağızve diş sağlığı birimine başvuran kişiler SHM giriş kurallarına göreiçerialınmalı,yoğunlukoluşturmayacakşekildeorganizeedilmelidir. Mümkün olduğu sürece randevulu sistemle çalışılmalıdır. Ancak randevulu sistemin sağlanamadığı durumlarda bekleme alanlarında sosyal mesafenin (en az 1 metre mesafe) korunmasına yönelik tedbirler alınmalıdır. Aerosol oluşturacak işlemlerden kaçınılmalıdır (Plağın polisajla uzaklaştırılması gibi). “COVID-19 Pandemisinde Normalleşme Döneminde Sağlık Kurumlarında Çalışma Rehberi”nde yer alan dental unit, malzeme ve cihazlara yönelik temizlik önerileri dikkate alınmalıdır.

» Hamileler, yaşlılar, engelliler, bebekler ve çocuklara yapılan muayene ve verilen danışmanlık hizmetlerinde birden fazla refakatçi bulunmamalıdır.

» Uyuşturucubağımlılığıilemücadelekapsamında SHM’lerdedanışmanlık hizmeti sunan psikolog, sosyal çalışmacı veya çocuk gelişimciler gelen

 

 

tüm danışanları HSYS yazılım sisteminin bağımlılık modeline işlemeli ve randevularını buradan düzenlemelidir. SHM’lerde belirlenen sosyal mesafe ve maske kuralına uyularak bireysel danışmanlığa devam edilmelidir. Aynı zamanda danışanların temiz kalma durumlarının takip edilmesi amacı ile yapılması gereken 1, 3, 6 ve 12. ay izlem görüşmelerine yüz yüze devam edilmelidir. Takip görüşmeleri için verilen yüz yüze danışmanlık hizmetleri ve randevu aralıkları danışanın ihtiyacına göre kısaltılıp uzatılabilir, buradaki  amaç  COVID-19  döneminde  kişilerin  ve sağlık personelinin en az riskle bağımlılık danışmanlığı sürecinin kesintisiz devam ettirilmesidir.

» SHM’lerde yapılan eğitimler çevrimiçi (online) eğitim olarak verilmeli, toplu eğitimler  yapılmamalıdır.  Toplum  bilgilendirmesi  için  ulusal-yerel  kitle iletişim araçları (TV-radyo-gazete vb.); sosyal medya ve video paylaşım siteleri  kullanılabilir.  Kullanılan  eğitim  materyalleri  T.C.  Sağlık  Bakanlığı materyallerine uygun olmalıdır.

» SHM’lere alınacak kişi sayısı, bekleme alanı büyüklüğüne göre her 4 metrekareye bir kişi düşecek şekilde belirlenmeli, kişiler SHM vaka koordinatörü tarafından belirlenen sayıda içeriye alınmalıdır.

» SHM’nin tüm alanlarında (sosyal alanlar, dinlenme odası, toplantı ve eğitim odası dahil) sosyal mesafenin korunmasına dikkat edilmeli ve maske kullanılması sağlanmalıdır.

» Bekleme alanlarındaki gazete, dergi, broşür, kalem ve kitap gibi eşyalar kaldırılmalıdır.

»   T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan “COVID-19 hastalığına yönelik sağlık kuruluşu, personel ve faaliyet türüne göre kullanılması önerilen koruyucu ekipmanlar” tablosundaki uygulamalara uygun şekilde davranılmalıdır.

» Sosyal alanlarda masalar ve sandalyeler arası mesafe en az 1 metrede olacak şekilde düzenleme yapılmalıdır.

» Asansörlerin kullanımı sınırlandırılmalı, kapasitesinin en fazla üçte biri sayıda kişinin binmesine izin verilmeli ve bu sayı asansör girişinde belirtilmelidir. Asansör içerisinde sosyal mesafeyi korumak amacıyla kişilerin durması gereken alanlar, aralarında en az 1 metre mesafe olacak şekilde yer işaretleriyle belirlenmelidir.

»             SHM’lerde  bulunan  ofislerde  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  tarafından  hazırlanan

“Salgın Yönetimi ve Çalışma Rehberi”nde yer alan “COVID-19 Kapsamında

 

 

Ofis ve Benzeri İş Yerlerinde Alınması Gereken Önlemler”e uygun hareket edilmelidir.

 

8.2.        SHM’de Çalışan Sağlık Personeline Yönelik Önlemler

» Sağlık personelinin COVID-19’un bulaşma yolları ve korunma önlemleri hususunda bilgilenmesi sağlanmalıdır.

» Sağlık personeli ve diğer personelin günlük ateş, öksürük, soğuk algınlığı, vücut ağrıları, ishal, halsizlik ve son iki hafta içinde herhangi bir yere seyahat öyküsü, kişisel koruyucu ekipman kullanmadan COVID-19 hasta teması  sorgulanmalı  ve  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  COVID-19  Rehberine  göre yönetilmelidir.

» Sağlık personeli, ailesi veya yakın çevresinde COVID-19 bulguları ve son iki hafta içinde herhangi bir yere seyahat öyküsü açısından sorgulanmalıdır.

» Sağlık Çalışanı COVID-19 Temas/Vaka İzlem Formu doldurulmalıdır.

» Pandemi dönemi boyunca sağlık çalışanları zorunlu olmadıkça yüksek riskli bölgelere seyahat etmemelidir.

» Sağlık personelinin tümü kuralına uygun maske takmalı, maske nemlendikçe ya da kirlendikçe değiştirilmeli, değiştirilmesi öncesinde ve sonrasında eller su ve sabunla yıkanmalı ya da el antiseptiği kullanılmalıdır.

»   Sağlık  personelinin  el hijyenine  dikkat  etmesi  sağlanmalıdır.  El hijyenini sağlamak için, eller en az 20 saniye boyunca su ve sabunla yıkanmalı, su ve sabunun olmadığı durumlarda alkol bazlı el antiseptiği kullanılmalıdır. Antiseptik içeren sabun kullanmaya gerek yoktur, normal sabun yeterlidir.

» Eldiven kullanımı el temizliği yerine  geçmez.  Yapılan  iş,  eldiven kullanımını gerektirmiyorsa, COVID-19’dan korunmak amacıyla eldiven kullanılmamalıdır.

» Sağlık personeli dinlenme alanlarında en az 1 metrelik sosyal mesafeyi korumalı ve maske takmayı sürdürmelidir. Yemek yerken ya da su/çay/ kahve içilirken, maske çıkarılacağı için bunun yapıldığı kapalı alanda aynı anda birden fazla kişinin olmaması sağlanmalıdır.

» Üreme Sağlığı Yöntemleri Danışmanlık ve RİA Uygulama Odasında standart enfeksiyon kontrol önlemleri yeterlidir.

» Tüberküloz hastaları için solunum izolasyonuna yönelik önlemler alınmaktadır. Bu önlemler COVID-19 için yeterlidir.

 

 

8.3.        Mamografi Ünitelerinde Alınması Gereken Önlemler

»             Mamografi ünitelerinde alınması gereken önlemler COVID-19 Radyoloji Ünitelerinde Enfeksiyon Kontrolü dokümanına göre uygulanmalıdır.

»             Taşımalı Sistem ile toplu Taramaya Gelen Danışanlar için Alınması Gereken

Önlemler

»   Araçlara binmeden ateş ölçümü ve semptom sorgulaması yapılmalıdır. Ateş, öksürük, burun akıntısı, solunum sıkıntısı belirtileri olan, COVID-19 vakası veya temaslısı olanlar araca alınmamalı, tıbbi maske takılarak bir sağlık kurumuna yönlendirilmelidir.

» Araçların özellikle sık temas edilen yüzeyleri başta olmak üzere su ve deterjanla temizlenmelidir.

»   Araçların girişlerine el antiseptiği konulmalıdır.

» Araçta sürücü dahil herkes maske takmalıdır.

» Araçlarla transferi yapılan danışanların servislerde yan koltuk boş kalacak ve arka arkaya gelinmeyecek şekilde çapraz düzende oturtulması sağlanmalıdır.

»   Araçların  her  sefer  sonrası  temizliği  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  tarafından hazırlanan “Salgın Yönetimi ve Çalışma Rehberi”nde yer alan Personel Servis Araçlarıyla İlgili Alınması Gereken Önlemler ile ilgili uyarılar dikkate alınmalıdır.

» Mobil KETEM ve tüberküloz mobil tarama hizmetlerinin sunumu sırasında da yukarıdaki önlemler geçerlidir.

 

8.4.        SHM’de Bulunan Soyunma Odalarında Alınması Gereken Önlemler

»             Girişlere el antiseptiği konulmalıdır.

»             Sosyal mesafeye uyumun sağlanacağı düzenlemeler yapılmalıdır.

»             Odalar sık sık havalandırılmalıdır.

»             Dolap kolları ve askıların her kullanımdan sonra temizlenmesi sağlanmalıdır.

» Sağlık çalışanlarının iş elbiseleri ile günlük kıyafetlerinin farklı yerlerde saklanabilmesi için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.

 

8.5.        SHM’de Bulunan Yemekhanede Alınması Gereken Önlemler

»             Yemekhane girişlerine el antiseptiği konulmalıdır.

»             Yemekhanede masalar ve sandalyeler arası mesafe en az 1 metre olacak

 

 

şekilde düzenleme yapılmalıdır.

» Temaslı takibinin kolay yapılabilmesi için; yemek saatleri gruplara göre belirlenmeli ve mümkün ise aynı kişilerin aynı masada yemek yemeleri sağlanmalıdır. Çay içme molalarında da benzer kurallara dikkat edilmelidir.

» Yemek öncesinde ve sonrasında ellerin bol su ve sabun ile en az  20 saniye boyunca yıkanması ve tek kullanımlık havlu ile ellerin kurulanması gibi kişisel hijyen kurallarının uygulanmasına imkan veren düzenlemeler yapılmalıdır.

» Baharat, kürdan, tuz vb. malzemelerin tek kullanımlık olacak şekilde sunulması sağlanmalıdır.

» Yemekhane görevlileri kişisel hijyen kurallarına uygun davranmalı ve maske takmalıdır.

» Masada yeme ve içme dışında maske takılmalıdır.

 

8.6.        Personel Servis Araçlarında Alınması Gereken Önlemler

»   Personel   Servis   Araçlarında   Alınması   Gereken   Önlemler  T.C.   Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan “Salgın Yönetimi ve Çalışma Rehberi”nde yer alan Personel Servis Araçlarıyla İlgili Alınması Gereken Önlemler ile ilgili dokümana göre yapılmalıdır.

 

8.7.        SHM’lerin Temizlenmesi, Dezenfeksiyonu ve Havalandırılması

»             SHM’lerde her gün düzenli olarak temizlik yapılmalıdır. Sık kullanılan alan ve malzemeler daha sık temizlenmelidir.

»             Yer ve yüzeylerin temizliğinde nemli silme-paspaslama tercih edilmelidir.

Toz çıkaran fırça ile süpürme işlemlerinden kaçınılmalıdır.

» Sağlık kurumu temizliğinde özellikle sık dokunulan yüzeylerin (kapı kolları, telefon ahizeleri, masa yüzeyleri, fiziksel aktivite salonunda bulunan aletler gibi) temizliğine dikkat edilmelidir. Su ve deterjanla temizlik sonrası dezenfeksiyon için 1/100 sulandırılmış (5 litre suya yarım küçük çay bardağı) çamaşır suyu (Sodyum hipoklorit Cas No: 7681-52-9) kullanılabilir. Kişilere ait çıkartılar ile kirlenmiş alanlar 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu (Sodyum hipoklorit Cas No: 7681-52-9) ya da klor tablet (ürün önerisine göre) kullanılır. Klor  bileşikleri yüzeylerde  korozyon  oluşturabilir.  Dayanıklı yüzeyler  için kullanılması önerilen bir dezenfektandır.

» Klor bileşiklerinin uygun olmadığı vücut analiz cihazları, boy  ölçer,  bilgisayar klavyeleri, telefon ve diğer cihaz yüzeyleri % 70’lik alkolle silinerek dezenfeksiyon sağlanmalı veya yer ve yüzey dezenfeksiyonu için; virüslere etkinliği gösterilmiş etken maddeleri içeren ve Sağlık Bakanlığı tarafından verilen ‘Biyosidal Ürün Ruhsatı’ bulunan yüzey dezenfektanları kullanılabilir. http://cbs.cevresaglik.gov.tr/cevresaglik/Biyosidal/Dezenfektan.aspx

» Temizlik bezleri kullanım alanına göre ayrılmalı ve her kullanım sonrası  uygun şekilde temizlenmelidir. Yıkanabilen, tekrar kullanılan temizlik malzemelerinin en az 60 0C’de yıkanması önerilir.

» Tuvaletlere el yıkama ile ilgili afişler asılmalıdır.

»  Tuvaletlere tuvalet kağıdı ve tek kullanımlık kâğıt havlu konulmalıdır. Hava ile el kurutma cihazları çalıştırılmamalıdır.

»             Tuvaletlerde   sıvı   sabun   bulundurulmalı  ve   devamlılığı   sağlanmalıdır.

Antiseptik içeren sabuna gerek yoktur.

»             Tuvaletlerdeki bataryalar ve sabunluklar mümkünse fotoselli olmalıdır.

» Tuvalet dezenfeksiyonu için 1/10 sulandırılmış çamaşır suyu (Sodyum hipokloritCas No: 7681-52-9) kullanılmalıdır.

»   Temizlik yapan personelin tıbbi maske ve eldiven kullanması sağlanmalıdır. Temizlik sonrasında personel maske ve eldivenlerini çıkarıp atık kutusuna atmalı, ellerini en az 20 saniye boyunca su ve sabunla yıkamalıdır.

» Merkezi havalandırma sistemleri bulunan SHM’lerin havalandırması doğal hava sirkülasyonunu sağlayacak şekilde düzenlenmeli, havalandırma sistemlerinin bakımı ve filtre değişimleri üretici firma önerileri doğrultusunda yapılmalıdır. Klima ve vantilatörler kullanılmamalıdır. T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan “Salgın Yönetimi ve Çalışma Rehberi”nde yer alan “COVID-19 Kapsamında Klima/İklimlendirme Sistemlerinde Alınacak Önlemler”e uygun hareket edilmelidir.

»   SHM’lerde pencereler açılarak odaların sık havalandırılması sağlanmalıdır.

Özellikle enfeksiyon kontrol birimi odaları daha sık havalandırılmalıdır.

»   Hizmet  araçlarının  temizlik  ve  dezenfeksiyonunda  T.C.  Sağlık  Bakanlığı tarafından hazırlanan “Salgın Yönetimi ve Çalışma Rehberi”nde yer alan “Personel Servis Araçlarıyla İlgili Alınması Gereken Önlemler” ile ilgili uyarılar dikkate alınmalıdır.

 

8.8.        SHM’lerde Atık Yönetimi

»             SHM’lerde  atık  yönetimi  T.C.  Sağlık  Bakanlığı  COVID-19  atık  yönetimi dokümanına göre yapılmalıdır.


Hibya Haber Ajansı

Okunma